Bir süredir bloga uzun uzadıya, keyifli bir yazı yazmamıştım, o gün bugün olsun ve bu yazıyı sizler için yazayım istedim. Bugünkü yazımda, Price Action ve Trend takipçiliğinin ilham verici isimlerinden biri olan, benim de şahsen çok sevdiğim ve çok ilham aldığım, fikirlerini kendi sistemime entegre ettiğim o önemli kişinin, Nicolas Darvas’ın ve onun kazandıran trading felsefesinin üzerinde duracağım.

Nicolas Darvas Kimdir?

Detaylara girmeden, önce size biraz Nicolas Darvas’tan bahsedeyim. Kendisi 1920 yılında Macaristan’ın Budapeşte şehrinde doğmuş, aslen dansçı olan ve tesadüfen borsa dünyasına adım atmış efsanevi bir trader. Dansçılık kariyeri sırasında dünyanın birçok yerini gezmiş, hatta İstanbul’da da bir süre kalmış.

Darvas’ın borsaya girişi ise oldukça ilginç: Bir dans gösterisi sonrası ücretini nakit yerine hisse senetleriyle alan Darvas, bu tesadüfi başlangıçla kendini borsa dünyasında bulmuş. Sonrasında kendi trading sistemini geliştirmiş ve bu deneyimlerini “2 Milyon Doları Nasıl Kazandım” adlı kitabında toplamış.

Bu kitap şimdinin Price Action’cıları ve Trend Takipçileri için neredeyse kutsal kitap olarak görünür. İsminin “best seller” tarzı klişeliğine bakmayın, eğer trading ile ilgiliyseniz bu kitabı mutlaka okumanız gerekir.

İyi haber şu ki, kitap geçen yıl güzel bir Türkçe ile dilimize de kazandırıldı. Dolayısıyla bu güzel kitabı okuyup içselleştirmek için illa İngilizce bilmenize gerek yok.

Şimdi size, Darvas’ın bu kitabında bahsettiği en önemli 5 temel trading kuralından bahsedeceğim.

Darvas’ın 5 Temel Trading Kuralı

Nicolas Darvas, tüm trading kariyerini ve başarılarını aslında şu 5 temel kural üzerine inşa etmiş.

Kurallar ve detayları şöyle:

1- Aracı Kurumlardan Tavsiye Almamak

Darvas, öncelikle hiçbir aracı kurumdan veya müşteri temsilcisinden öneri almamayı prensip edinmiş. Bunun tabi bazı nedenleri var. Nedir bunlar?

Darvas, aracı kurumlardan ve müşteri temsilcilerinden öneri ve yatırım tavsiyesi almaya karşı, çünkü aracı kurumlar ile traderlar arasında bir zaman sonra önemli çıkar çatışmaları başlayabileceğini düşünüyor. Yani aracı kurum veya müşteri temsilcisi, normalde fırsat görmediği bir pozisyonu, sadece kendi yararlı için yatırımcılara ve traderlara taşıttırabiliyor.

Ek olarak, aracı kurumlar daha fazla işlem yapılmasından kazanç sağlıyor, dolayısıyla normalde alınmaması gereken pozlar sadece daha fazla komisyon amacıyla aldırılabiliyor.

Darvas aynı zamanda tüm müşteri temsilcilerinin aynı yetkinlikte olmayabileceğinden bahsediyor, dolayısıyla iyi müşteri temsilcisi yerine kötü bir müşteri temsilcisi, kişinin kötü kararlar vermesine de yol açabilir.

Darvas ek olarak, kendi sistemiyle barışık olmak ve kendi sisteminin tüm sorumluluğunu üstlenmek adına yatırım danışmanları ve aracı kurumları reddediyor.

Öyle ki, belli bir başarıya ulaştıktan sonra Wall Street’e gitmiş, ancak oradaki kaotik ortamdan rahatsız olmuş ve aracı kurumuna “sadece benim talimatlarım doğrultusunda alım/satım yapın, onun dışında benimle iletişime geçmeyin” demiş.

2- Borsa Klişelerini Reddetmek

Darvas, borsada sık kullanılan kalıpların ve klişelerin bizi yanlış yönlendirebileceğini savunuyor. Özellikle Türkiye’de yaygın olan şu iki klişeye dikkat çekebiliriz:

“Benden alan da kazansın”: Bu söylem aslında kar etme korkusundan kaynaklanıyor. Devam eden bir trendi, “karı realize etme” bahanesiyle erken terk ediyoruz. Kazancı hemen cebe atıyoruz, böylece sistemin profit factorünü düşürüyoruz, sistemin olası zararlarına daha az yer açıyoruz.

“Satmadıkça zararda değilsin”: Bu da son derece yanıltıcı bir düşünce. Paranızın bir hissede kilitli kalması, fırsat maliyeti ve enflasyon etkisi düşünüldüğünde aslında ciddi bir zarar anlamına geliyor. Ek olarak psikolojik açıdan da zararda uzun süre kalmak çok yıpratıcı.

3- Likit Olmayan Hisselerden Uzak Durmak

Darvas, hacmi düşük, likiditesi az olan hisselerden uzak durulması gerektiğini vurguluyor. Çünkü:

• Likiditesi az hisselerin alım ve satım işlemleri zorlaşıyor. İstediğiniz yerden girip, istediğiniz yerden çıkmanız mümkün olamıyor. Slipaj yiyorsunuz.
• Yüksek miktarda alım yapmak istediğinizde fiyatı yukarı itiyorsunuz.
• Satmak istediğinizde fiyatı aşağı çekiyorsunuz.
• Acil çıkış gerektiren durumlarda sıkıntı yaşayabiliyorsunuz.
• Nakite dönmeniz çok zaman alıyor.

4- Dedikodu ve Tüyolara İtibar Etmemek

Darvas, ne kadar cazip görünürse görünsün dedikodu ve tüyoları kesinlikle dikkate almamayı öğütlüyor. Çünkü:

• Tüyo size ulaştığında genellikle iş işten geçmiş oluyor.
• Tüyo, genelde alım yapanların çıkış yapmak istediği aşamada yayılıyor.
• Bu tür bilgilerle hareket eden kişiler genellikle “piramit”in en altında yer alıyor.

5- Orta Vadeli Trendlere Odaklanmak

Son olarak Darvas, çok sayıda hissede küçük karlar peşinde koşmak yerine, tek bir hissenin orta vadeli trendine odaklanmayı tavsiye ediyor. Bu kural aslında Swing Trading‘in de özünü oluşturuyor:

• Orta vadeli (7-15 günlük) trendleri takip etmek.
• Sürekli alım-satım yapmak yerine trendi sürmek.
• Komisyon maliyetlerinden tasarruf etmek.
• Risk/ödül oranını dengelemek.
• Trade psikolojisini korumak.

Bu yaklaşım, her gün küçük karlar için riske girmektense, daha büyük ve sürdürülebilir kazançlar elde etmeyi hedefliyor.

Özetle, sevgili dostlar,

Nicolas Darvas’ın bu 5 kuralı, sadece kendi zamanı için değil, günümüz piyasaları için de geçerliliğini koruyor. Price Action ve Trend takipçiliği yapan traderlar için bu prensipler, karmaşık sistemlerden çok daha değerli olabilir.

Yukarıda da bahsettiğim gibi, Darvas’ın “2 Milyon Doları Nasıl Kazandım” kitabı Türkçeye de çevrilmiş durumda. Borsa ve trading ile ilgilenen herkesin mutlaka okuması gereken, sade ve net bir dille yazılmış bu kitap, Price Action bazlı trading yolculuğunuzda size ışık tutacaktır.

Bu içeriği çok daha detaylı bir şekilde, üstelik videoyla izleyebilirsiniz. İzlemek için Borsanın İzinden YouTube kanalında yayınlanan Nicolas Darvas analiz videosundan buradan ulaşabililirsiniz.

Nicolas Darvas’ın 5 Altın Trading Kuralı yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Peki bu kitap bu kadar yüceltilmeyi hak eden bir kitap mı?

Buyrun, beraber bir bakalım şu kitaba.

Kitap bayağı eski, 1949 yılında yayınlanmış. Yazarı Benjamin Graham. İngiltere doğumlu, Amerikalı bir ekonomist, yatırımcı, muhasebeci ve profesör. Kendisi “değer yatırımının” babası olarak biliniyor, hatta bu disiplinin kurucusu.

Akıllı Yatırımcı kitabı, kendisinin en önemli kitabı, yukarıda da bahsettiğim gibi, sektör açısından oldukça popüler ve önemli bir kitap. Hatta öyle ki, Warren Buffet bu kitap için “tüm zamanların en iyi yatırım kitabı” diyor.

Graham, kitapta şu önemli cümlenin altını çiziyor: “Evet, ortalama bir yatırım sonucu elde edebilirsiniz, bu nispeten kolaydır, ancak ortalama üstü sonuçlar elde etmek gözüktüğünden çok daha zordur”

Graham, ortalama üstü sonuçlar elde etmek isteyen kişinin önce yatırımcı ve spekülatör arasındaki farkı bilmesi ve anlaması gerektiğini düşünüyor. “Eğer anlık fiyat hareketlerini çok kısa vadede speküle edip, al sat ile para kazanmaya çalışırsanız çoğunlukla başarısız olursunuz” diyor.

Peki çözümü ne?

Çözümü, sağlam bir analiz yapılarak bir değer keşfetmek ve bu değerli şirketin ucuz fiyatına yatırım yapmak, sonrasında da sabırla beklemek.

Bunu yaparken “en iyi yerden alayım”, “en iyi yerden satayım” şeklinde bir zamanlama yapmanın beyhude bir çaba olduğunu savunuyor. Çünkü kimse piyasayı sürekli yenemez, yenmeye çalışmamalıdır.

Şimdi biraz daha detaya inelim,

Benjamin Graham’a göre iki farklı yatırımcı tipi var.

1. Defansif (Temkinli) Yatırımcı: piyasayı takip etmek yerine geniş kapsamlı, büyük ve temettü ödeyen şirketlere yatırım yapar, yatırım kararlarını zaman içinde tutarlı bir şekilde sürdürür. Portföyünde hisse senetleri ve tahviller arasında dengeli bir dağılım yaparak riski minimize eder.
2. Girişimci (Aktif) Yatırımcı: daha fazla analiz yaparak, düşük değerlenmiş hisse senetlerini bulup yatırım yapmayı amaçlar. Özel durumları (şirket birleşmeleri, yeniden yapılanmalar vb.) değerlendirerek piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde etmeye çalışır.

Her iki yatırımcı için de, önemli bir terimden bahseder: margin of safety. Yani, güvenlik marjı.

Nedir margin of safety?

Güvenlik marjı, bir şirketin değeriyle, o anki iskontolu fiyatı arasındaki farktır. Bir şirketin içsel değeri ile piyasa fiyatı arasındaki fark ne kadar büyükse, yatırımın güvenliği de o kadar artar.

Graham’a göre, “Gerçek yatırım kazançları, al-sat yapmaktan değil, hisseleri elde tutarak, temettü ve uzun vadeli değer artışından kazanılır.”

Bu hisseleri maliyetlenirken, yani satın alırken de dolar maliyet ortalaması (dollar-cost averaging) stratejisini savunur.

Yatırımcı, piyasaya girip çıkmaya çalışmak yerine, düzenli aralıklarla belirli bir miktarda yatırım yaparak uzun vadede risklerini minimize etmelidir.

Böylece, yatırımcı şirketi her fiyattan satın alacağı için, ucuzdan da, pahalıdan da maliyet yapacağı için, uzun vadede en iyi ortalamaya ulaşır.

Hisse Seçimi İçin Temel Kriterler

Benjamin Graham’ın Akıllı Yatırımcı kitabında hisse seçimi için temel kriterler de paylaşılmış. Onları da sizlerle paylaşayım.

• Piyasa değeri büyük, köklü şirketler tercih edilmeli
• Cari oran (current ratio) 2’den büyük olmalı (şirketin kısa vadeli yükümlülüklerini rahatça karşılayabilmesi için)
• Son 20 yılda kesintisiz temettü ödemiş olmalı
• Son 10 yılda net zarar etmemiş olmalı
• Hisse fiyatı, şirketin defter değerinin 1.5 katını geçmemeli
• Fiyat/kazanç oranı (P/E) 15’ten düşük olmalı

Kitabın Güçlü ve Zayıf Yönleri & Sonuç

Kitap oldukça popüler olmasına rağmen, dilini ben biraz eskimiş buldum. Bir de yazarın çok tekrara girdiğini düşünüyorum. Bazı bölümler gereğinden uzun anlatılmış. O yüzden alırken modern zamana güncellenmiş olanı, özellikle Jason Zweig’in eklediği yorumlu olanını almanız önemli.

Ek olarak, ortalama bir yatırımcının çok ilgilenmediği tahvil piyasasıyla ilgili yazdıkları da çok ilgi çekici olmayabilir. Çünkü genelde artık yatırımcılar hisse senetleri, ETF’ler ve endeks fonlarını tercih ediyor.

Sonuç olarak, Akıllı Yatırımcı, yani The Intelligent Investor Trading’i, finansal piyasalarda al-sat’ı kendine uygun bulmayan, onun yerine sabırlı ve uzun vadeli bir yatırım yaklaşımı geliştirmek isteyen herkes için önemli bir kitap. Evet, kitap biraz eski, yazı dili ufaktan sıkıcı, çok tekrara düşülmüş ve gereksiz uzatılmış, ancak yine de içerisindeki yazılar günümüzde de geçerliliğini koruyor.

İyi okumalar dostlar.

Akıllı Yatırımcı (The Intelligent Investor Trading) yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Napoleon Hill’in çok konuşulan, çok okunan, çok bilinen kitabı Think and Grow Rich, yani “Düşün ve Zengin Ol” çok önemli bir kitap. Okunduğunda belki biraz Amerikan kişisel gelişim klişelerinin tuzağına düştüğü söylenebilir, ancak yine de, dipte ve detayda o büyük kalabalık sepetin içine düşmeden, kendi ayaklarının üzerinde durabilen, bazı yerlerde çeşitli derinliklere ulaşabilen bir kitap olarak anılmalı.

Bu yazımda dostlar, size biraz bu kitaptan ve bu kitabı okurken aldığım notlardan bahsedeceğim.

İlk ve en önemli konu, bu kitap insana her olumsuzluğun mutlaka kendiyle eşit büyüklükte ve hatta daha da büyük bir “olumluluk” taşıdığını anlatıyor. Sadece bu “umutvar” yaklaşımı bile önemli.

Her Olumsuzluk Onunla Eşit Bir Olumluluk Getirir

Kitapta şöyle diyor:

“Every adversity, every failure, every heartbreak, carries with it the seed of an equal or greater benefit.”

Yani, “her sıkıntı, her başarısızlık, her kalp kırıklığı, onunla eşit veya daha büyük bir fayda tohumu taşır.”

Burada “her işte bir hayır vardır” gibi, “her kapanan kapıdan sonra mutlaka yeni bir kapı açılır” gibi farklı felsefeler de bu yaklaşımı destekliyor.

Hayatımızda gelişen her türlü negatiflik, sonunda bize belki daha hayırlı ve normalde karşımıza çıkmayacak yeni güzellikler getiriyor. Bunun zamanlaması tabi ki tam bilinemiyor, ancak normalde girilmeyen yollara, başa gelen o büyük negatif olaylardan sonra zorunlu olarak girildiği için, o yolun kişiyi götürdüğü yerin üzerindeki tüm olumlu gelişmeler aslında o negatif gelişmenin nedeni oluyor.

Bu noktada kitap bir nevi sebat etmeye dikkat çekiyor. Hill, başarıya giden yolda vazgeçmeyenlerin kazanacağını, kararlılıkla oluşturulan bir planın ve inancın bu süreci destekleyeceğini savunuyor. Ancak burada dikkat çekici olan, bu tavsiyenin yalnızca pratik eylemlerle değil, aynı zamanda olumsuz düşüncelerden arınma ve doğru çevreyi oluşturma gerekliliğiyle birleşmesi.

Yani negatifliklerden sonra yeniden rota hesaplamak yetmez, yeni hesaplanan rotaya uygun bir kafa yapısı ve buna uygun bir çevre tasarlanması da önemli hale geliyor.

Fikirler Dünyanın En Ucuz Emtialarıdır

Kitaptan ikinci bir alıntı şöyle:

“Opinions are the cheapest commodities on earth. Everyone has a flock of opinions ready to be wished upon anyone who will accept them. If you are influenced by “opinions” when you reach DECISIONS, you will not succeed in any undertaking.”

Burada “commodities” aslında varlık veya mal diye çevrilebilir, ancak her ikisi de tam karşılamıyor. Dolayısıyla ben emtia olarak çevirdim.

Yukarıdaki alıntının Türkçesi şöyle:

“Görüşler yeryüzündeki en ucuz mallardır. Herkesin fikirlerini, onları kabul edecek herkese fırlatmaya hazır bir durumu vardır. Kendi kararlarınıza ulaştığınızda, eğer başkalarının fikirlerinden etkilenirseniz, herhangi bir girişimde başarılı olamazsınız.”

Bu cümle aslında çok derin bir cümle.

Düşünsenize, herkes, her an size sizinle veya yaptıklarınızla ilgili bir fikir söyleyebilir. Karşı taraf için belki gün içerisinde sadece 5 dakikada, üzerinde hiç düşünülmeden sarf edilmiş bir fikir sizin tüm kararlılığınızı, motivasyonunuzu bozabilir.

Eğer GÜÇLÜ olmazsanız tabi ki.

Dolayısıyla, diğerleri hakkındaki her şeyi boşverin, hiçbir şeyi takmayın, cümlelerinin hiçbir önemi yoktur.

Sadece sizin uzun değerlendirmeler sonucunda filtrelediğiniz önemli insanların fikirleri önemlidir, bu da size sarf edilen fikirlerin ancak %1’idir. Geri kalan %99 fikir önemsizdir ve hatta çöptür.

Sakın dağılmayın, hedefe odaklanın ve devam edin.

Bir Şeyi İstemek ve Elde Etmek Arasındaki Fark

Kitaptan son bir alıntıyla, kitap incelememi bitireyim.

Kitapta şöyle diyor:

“There is a difference between WISHING for a thing and being READY to receive it. No one is ready for a thing, until he believes he can acquire it. The state of mind must be BELIEF, not mere hope or wish. Open-mindedness is essential for belief.”

Türkçesi şöyle:

“Bir şeyi gerçekten istemek ve onu ELDE ETMEK arasında bir fark var. Onu gerçekten elde edebileceğinize İNANANA kadar, aslında hiçbir şeye hazır değilsiniz. O yüzden, zihin durumu umut etmek ya da dilemek değil İSTEMEK olmalıdır.”

Napoleon Hill, başarıyı yalnızca istemekle değil, bu arzuyu güçlü bir hedefe dönüştürmekle ilişkilendiriyor. Zenginlik arzusunun bir plana dönüşmesi gerektiğini ve bu planın sıkı bir şekilde uygulanması gerektiğini vurguluyor.

Bu, yalnızca “bir şeyler dileseydim” düzeyinde kalmayan, net bir yol haritası çıkarma ve eyleme geçme çağrısıdır. Arzunun gücünü artırmak için yazılı hedefler belirlemeyi ve bu hedefleri sürekli tekrarlamayı öneriyor.

Yani, “keşke böyle olsaydı” değil, “böyle olmalı, bunun için neler yapabilirim”

Bu dönüşüm gerçekleştiğinde, çoğu şey hayali birer dilek ve fikir olmaktan çıkıyor, onun yerine isteğe ve tutkuya dönüşüyor.

Napoleon Hill’e göre arzunun eyleme geçebilmesi için inanç şart. Ancak inançların da güçlü duygularla desteklenmesi gerekli.
–
Evet, Napoleon Hill’in Think and Grow Rich, yani Düşün ve Zengin Ol kitabı benim kendi gözümden böyle.

Umarım yararı olmuştur dostlar.

Diğer kitap incelemelerim için Kitap İncelemeleri kategorisine mutlaka göz atın.

Kendinize iyi bakın.

Mücadeleye devam.

Düşün ve Zengin Ol Kitap Tanıtımı yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Şu an yoldan geçerken tamamen rastgele bir kitapçıya girsen ve iş-ekonomi-kişisel gelişim rafına doğru yürüsen, rafın en güzel yerinde, direkt göz hizasında, hatta kitapların sergilendiği masanın en dikkat çekici yerinde görebileceğin birkaç kitaptan biri Zengin Baba Yoksul Baba’dır.

Kitabın yazarı Robert Kiyosaki, bugün muhtemelen kendi alanının en tanınmış girişimcisi, konuşmacısı ve yazarıdır. Yatırım, gayrimenkul ve finansal eğitim alanlarında bir otorite olarak tanınır. Kitapları, kişisel finans ve girişimcilik dünyasında kalıcı bir etki bırakmıştır ve hemen hemen her ülkenin en çok satanlar listesinde üst sıralardadır.

Zengin Baba, Yoksul Baba kitabını şu ana kadar muhtemelen okumuşsunuzdur, okumadıysanız da internette ondan bahseden o kadar çok yazı var ki, okumuş kadar olmuşsunuzdur, ama bir de benden dinleyin çünkü ben şimdi size bu kitaptan alabileceğiniz 3 önemli hayat dersini sıralayacağım.

Ders 1: Ne Kazandığın Değil, Ne Öğrendiğin Önemli

Robert Kiyosaki, kitabın bir bölümünde şöyle diyor:

“I recommend to young people to seek work for what they will learn, more than what they will earn”

Türkçesi:

“Genç insanlara kazanacakları paradan ziyade, öğrenecekleri konular için çalışmalarını öneririm”

Bu cümle tabi ki günümüz Türkiye’si ve ülkenin mevcut ekonomik şartları için söylemesi kolay bir cümle değil. Çünkü eğer herhangi bir mülakatta “ben para için çalışmıyorum” derseniz, şirket size olabilecek en düşük maaşı verecektir ve bu maaşla verimli çalışmak pek de kolay değildir.

Ancak yine de, günümüzde yeni kuşağın “öğrendiklerinden” çok, “kazandıklarını” ön plana çıkardığını görüyorum.

Tabi ki hiçbirimiz köle değiliz, üç kuruşa çalışacak da değiliz, ancak en azından kariyerin ilk zamanlarında kişinin çok para mevzusu yapmaması, ileride kendini daha iyi bir konuma getirecek konuları öğrenmek için uğraşması, tecrübe kazanması çok daha iyidir.

Bununla ilgili bir anımı anlatayım size.

Kariyerimin ilk yıllarında, dünya devi çok büyük bir çikolata/kahve firmasında satış yöneticisi olarak mülakata gitmiştim.

Mülakat iyi geçti.

Mülakatın bir döneminde benim gelecekteki yöneticim ve insan kaynakları müdürü bana şöyle bir cümle kurdular:

“İbrahim Bey, şirketimizin satış yöneticilerine verdiği araçlar sektördeki diğer rakiplere göre biraz daha demode kaldı, Citroen C4 veriyoruz, mesela vitesi otomatik değil, manuel. Donanımı da giriş seviye. Bu sizin için bir sıkıntı olur mu?”

Bu cümle çok garibime gitti, hayatımın hiçbir döneminde hiçbir şirkete “arabası diğerlerinden daha iyi” diye evet dememiştim. Hatta şirketin verdiği arabanın donanımı, vitesi, performansı umrumda bile olmamıştı.

Bu soruya “beni kendi lokasyonumdan müşterimin lokasyonuna götürecek herhangi bir arabaya tamamım, arabanın donanımının veya niteliğinin benim için hiçbir önemi yok, sorun değil” şeklinde cevap verdim.

Teşekkürleşip ayrıldık.

Bu işi aldım.

Sonrasında mülakattaki müdürüm şöyle demişti: “o soruya verdiğin cevap harika bir cevaptı, iki aday arasında kalmıştık, sadece o cevap, diğeriyle arandaki fark oldu, seni tercih ettik”

Sonrasında bu işte çok şeyler öğrendim, ekip yönettim, distribütör yönettim, çok yüksek cirolar ve bütçeler yönettim. Bir sonraki müdürlük pozisyonum için çok iyi bir merdiven oldu bu pozisyon.

Ben bu mülakatta onlara “araba benim için önemli, keşke daha iyi şartlar olsaydı, ama yine de beklerim, sorun değil” deseydim bile o işi kaybedebilirdim.

Ama işin maddi getirilerinden ziyade, manevi getirilerine odaklanmıştım.

İyi ki de öyle olmuş.

Ders 2: Disiplin, Motivasyonun Olmadığında Bile Başlayabilme Yeteneğidir.

Robert Kiyosaki’nin yine kitapta geçen şu cümlesini paylaşmak istiyorum sizlerle:

“Life is much like going to the gym. The most painful part is deciding to go. Once you get past that, it’s easy.”

Türkçesi:

“Hayat aslında spor salonuna gitmeye benzer. En zor kısmı gitmeye karar vermek ve gitmektir. Bu kısmı atlatıp gittiğinizde, spor yapmak kısmı işin en kolayıdır”

Burada benim de çok severek kullandığım ve sıklıkla hatırlamaya çalıştığım şu cümle çok önem kazanıyor: Disiplin, motivasyonun olmadığında bile başlayabilme yeteneğidir.

Halbuki çoğu zaman, bir şeye başlayabilmek için “mükemmel zamanı” ve “mükemmel modu” bekliyoruz. İçimizde bir sıkıntı varsa, kafamız meşgulse, odağımız dağınıksa, bir bahanemiz varsa hemen onlara sığınıyoruz ve yapacağımız işi erteliyoruz.

Halbuki, eğer bir şeye devam etmek istiyorsan, edersin. Etmek istemiyorsan da zaten psikolojin senin dikkatini dağıtmak ve o işten uzaklaştırmak için sana onlarca neden uzatabilir.

Bir işi yapmak istemeyen, bunun için onlarca neden bulabilir.

Ama bu bizi diğerlerinden ayıran şey değildir. Tam tersi, bizi kalabalığın havuzuna atan, bizi ortalamaya çeken şey tam da budur.

Bizim kalabalıklardan ayrılma şeklimiz şudur: biz bir işi yapmaya niyetimiz olmadığında bile, eğer onu yapmamız gerekiyorsa, yaparız.

Motivasyonumuz yoksa, motivasyonsuz yaparız. Moralimiz bozuksa, moralimiz bozuk şekilde yaparız. Keyifsizsek, keyifsiz şekilde yaparız. Ama yaparız.

Burada büyük kahramanımız Mustafa Kemal Atatürk’ün şu sözünün altını çizerim: “dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar.”

Ders 3: Hiçbir Şeyi Kişisel Algılama, İşine Bak

Bu hayat dersi aslında sadece bu kitabın değil, birçok bilgenin, bir çok anlatının, birçok felsefenin belki de en önemli dersi ve ilginç bir şekilde, nedense, hiçbir zaman tam olarak önemsenmiyor.

Robert Kiyosaki’nin yanında, çok sevdiğim bir yazar olan Don Miguel Ruiz’in “Dört Anlaşma”sında geçen ikinci anlaşma da budur: Hiçbirşeyi Kişisel Algılama.

Unutmayın, diğerlerinin çoğu hareketinin veya çoğu sözünün bizimle hiçbir alakası yoktur, alakası olsa da bizim için bunlar önemsizdir.

Biz kendi kendimizi gerçekleştirme amacıyla yola çıkmış insanlarız.

Amaçlarımız vardır, yol yürümemiz gereklidir, durup kavgaya, tartışmaya ayıracak zamanımız yoktur, hiçbir laf üzerimizde durmamalıdır, kişisel algılanmamalıdır.

Bizim kabul edilmek, onaylanmak gibi bir ihtiyacımız yoktur, birinin bize bir şeyler söylemesine, etiketlemesine, olumlu veya olumsuz cümleler sarfetmesine gerek yoktur.

Biz ne olduğumuzu zaten biliyoruz.

Unutmayın: “Siz kendinize güven duymayı öğrendiğinizde, başkalarının size söylediği şeylere inanıp inanmamayı da seçme özgürlüğünü kazanırsınız.”

Biz ne olursa olsun o adımları atmak, kendimizi geliştirmek ve işlerimizi büyütmek zorundayız. İşler derken, buna maddi işler olarak bakmayın. Kişinin kendi iç dünyasını geliştirmesi de bizim için bir iştir. Planlı, programlı, disiplinli şekilde kendimizi geliştirmeliyiz. Hayatımızı bir sanatçı gibi tasarlamalıyız, ince ince yaşamalıyız, boş zamanlarımızı bile detaylandırmalıyız.

Bu boş bir çaba değildir, tam tersi, boşluğu doldurma çabasıdır.

Bu çabanın içinde çok çalışmak da vardır, dinlenmek de, ancak dinlenmenin başıboşluğu tuzağına düşme yoktur, çünkü o tuzak sonsuz bir döngüdür ve derinlere indikçe kurtulma mesafesi de uzar. Bizim bunu kendimize yapmak gibi bir niyetimiz olamaz çünkü biz bunun tam karşısındayız.

Biz gelişeceğiz, kazanacağız ve iyi yaşayacağız.

Çünkü iyi yaşamak en büyük intikamdır.

Sonuç

Evet, Robert Kiyosaki’nin Zengin Baba, Yoksul Baba kitabından aldığım 3 önemli dersi sizlerle paylaştım. Buraya kadar okuduysanız, içinizde bir yerlere dokunmuşumdur diye tahmin ediyorum. Bu da beni mutlu ediyor.

Bu kitabı okumadıysanız, mutlaka okumanızı öneririm. Bazı yerleri amerikan kişisel gelişim klişeleri barındırsa da, farklı bir vizyon sunan yerleri de mevcut.

Borsanın İzinden’de üzerine yazdığım diğer kitaplara bakmak için linki ziyaret edebilirsiniz.

Görüşmek üzere dostlar.

Zengin Baba, Yoksul Baba Kitabından Alınacak En Önemli 3 Ders yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Mevzu şu ki, bayanlar ve baylar, daha iyi bir kelime bulamadığım için bunu tercih edeceğim, açgözlülük iyidir. Açgözlülük işe yarar. Açgözlülük, evrimsel ruhun özünü açıklığa kavuşturur, açgözlülük keskindir ve amaca uygundur. Açgözlülük, tüm biçimleriyle; yaşam için, para için, sevgi için, bilgi için açgözlülük insanlığın yükselişinin sebebidir. Ve açgözlülük, iyi dinleyin, sadece bu şirketi değil, ABD denen diğer asıl arızalı şirketi de kurtaracaktır. Çok teşekkür ederim.

Gordon Gekko

Bu filmin incelemesine, filmin belki de en önemli alıntılarından biriyle başlamayı uygun gördüm. Gordon Gekko, borsadaki hisse senetlerini toplayarak takeover yaptığı (takeover, bir kişinin veya grubun, borsaya kote bir diğer şirketin, yönetiminin ya da ortaklarının istememesine rağmen, şirket üzerinde denetim ve sahiplik elde etmek amacıyla hisse senetlerini satın almasıdır) Teldar Paper şirketinin genel kurul toplantısında yapıyor bu konuşmayı.

Teldar Paper, son zamanlarda işleri kötü giden bir şirket ve hisse sahiplikleri az olmasına rağmen çok söz hakkına sahip olan ve her biri 200.000$’ın üstünde yıllık maaş alan 33 yönetim kurulu üyesi tarafından yönetiliyor.

Haliyle, şirkette verimlilik düşüyor, hisse senedi fiyatları da düşüyor ve Gordon Gekko’nun şirketi takeover yapması için uygun bir ortam oluşuyor. Takeover sonrası yaptığı konuşmada da, aslında tüm medeniyetin “daha fazlasını isteyen” bir grup açgözlü insan ve bir grup açgözlü ülke tarafından ilerletildiğini bu alıntıdaki cümlelerle anlatıyor.

Aslında şöyle bir düşünün, daha fazla tüketmek isteyen, avladığı avları satıp para kazanmak, takas yapıp yeni ürünler elde etmek isteyen avcılar daha iyi silahlar üretiyor, topraklarındaki madenlerle yetinmeyen ülkeler diğer ülkeleri sömürge haline getirmek için motorlar keşfedip gemiler yapıyor, daha iyi para kazanmak için yükselmek isteyen kişiler daha çok çalışıyor, daha fazla üretiyor.

Esasen, Gordon Gekko’nun, daha iyi bir kelime bulamadığı için kullandığı “açgözlülük”, gerçekten de insanlığın ilerlemesinin ana yakıtlarından biri.

Her şeyi geçtim, kapitalizm dediğimiz, serbest piyasa dediğimiz, paranın serbest dolaşımı dediğimiz, finansal piyasalar dediğimiz kavramlar da tamamiyle daha fazla ticari hacme ulaşmak, daha fazla bağlantı kurmak ve dolayısıyla daha fazla para kazanmak isteyen bir takım “açgözlü” insanın icadı değil mi?

Para taşımak yerine “bill of exchange” denilen senetleri keşfeden, sonra fazlasını başkasına kiralayan ve böylece faizi bulan, işi daha da büyütüp bankacılık sistemini kuran, insanların daha fazla tüketmesi (ve haliyle yine daha fazla kazanabilmek) için krediler veren, satın almalar yapan, şirketlerini borsaya açıp hisselerini yatırımcılara satan, hep “daha fazla nasıl kazanırız” diye düşünen bir grup açgözlü insan olmasa, bu sistem böylesine kusursuz veya kusurlarını hızla kapatacak çeviklikte tasarlanabilir miydi?

İşte 1987’de çekilen Wall Street filmi, tüm bu açgözlü güruhun belki de en çok kümelendiği yeri, finansal piyasaları ve borsayı, hem de tam kalbinde, Wall Street’te anlatıyor.

Filmde Charlie Sheen’in canlandırdığı Bud Fox, hala kendi etik değerleri olan, yoldan çıkmamış, paranın henüz bozamadığı bir çömez. Michael Douglas’ın canlandırdığı Gordon Gekko ise multimilyoner bir para babası, borsacı, spekülatör, tüccar.

Asıl uzmanlığı, kendi networküyle, tanıdıklarıyla, satın aldığı veya ulaştığı bilgilerle insider trading. Yani, bilgiye herkesten daha önce ulaşarak doğru pozisyonda konumlama ve bunun üzerinden para kazanma.

Gordon Gekko aynı zamanda sektörde bulunanlar için hem yetkinliği hem de zenginliği dolayısıyla yüksek bir rol model. Bud Fox da sürekli ona ulaşmaya çalışıyor.

Sonunda ulaşıyor da, ancak ikili arasında ilerleyen ilişki, Bud Fox’ın bazı ahlaki sorgulamalarına çarpıyor ve film bu minvalde gelişiyor.

Daha fazla detaya inip spoiler vermeyeyim, ancak finansal piyasalarla ilgilenen herkesin bu filmi izlemesini öneririm. Zevkle izlenecek, güzel bir film.

Büyük yönetmen Oliver Stone’un yönettiği bu filme benim notum 10 üzerinden 7. IMDB’de ise 7.3 almış.

Michael Douglas, bu filmdeki rolüyle 1988’de En İyi Aktör OSCAR’ı kazanmış.

Filmden bir alıntıyla bu film incelemesini burada bitireyim:

“Burası Wall Street, eğer arkadaş istiyorsan bir köpek al, burada arkadaş bulamazsın”

Gordon Gekko

Bundan sonra izlediğim filmleri buraya eklemeye ve bu tarz inceleme yazıları yazmaya çalışacağım. Yorumlarınızda bana filmler önerebilirsiniz. Ek olarak, kitap önerilerime de şuradan ulaşabilirsiniz.

Wall Street (1987) Film İncelemesi: Açgözlülük Üzerine Bir Film yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Merhaba.

2020 yılında ilk yazdığımdan beri, Mark Douglas’ın o efsane kitabı Trading in the Zone’un tanıtım yazısı sitemizin en çok okunan yazılarından biri oldu.

Bu ilk yazının sonunda, eğer imkan bulursam, Trading in the Zone kitabının daha derinlerine inecek, oradan alıntılar paylaşacak başka bir yazı planladığımı paylaşmıştım.

Kısmet bugüneymiş.

Yazının derinliklerine dalmadan önce, şunu belirtmem gerekir. Her anlamıyla tam bir profesyonel Trader olmak istiyorsanız, yolunuz eninde sonunda Trade Psikolojisi başlığı ile kesişecek.

Çünkü anlayacaksınız ki, teknik analiz bilginiz harika da olsa, üzerine mükemmel bir risk-kasa yönetimi disiplini de ekleseniz, sisteminizi de kursanız, sizi oyunda tutan en önemli şey Trading Psikolojisi.

Eğer Trader zihin yapısına sahip değilseniz, Trading psikolojisi üzerine kendinizi geliştirmediyseniz, bu mecrada sürdürülebilir para kazanmanız gerçekten mümkün değil.

Eğer “yahu trade psikolojisinin T’sini bilmiyorum ama piyasadan hala para kazanıyorum ben” diyorsanız, kazandığınız tüm parayı piyasaya geri vermeniz sadece zaman meselesidir, unutmayın.

Ne dedik, Trade Psikolojisi şart dedik değil mi?

İşte Trade Psikolojisi konusuna giren biri için başka bir şart da, Mark Douglas’tır. Trading işinin psikolojik tarafına giren herkes mutlaka Mark Douglas’la tanışmalı, kitaplarını okumalı, videolarını izlemeli.

İşte bu yazıda, kendisinin en bilinen kitaplarından biri olan Trading in the Zone kitabından bazı alıntıları paylaşmaya devam edeceğim sizlerle.

Ama unutmadan söyleyeyim, bu yazıdan önce ilk tanıtım yazısını şuraya tıklayarak okumanız daha yararlı olacaktır.

Başlayalım. Buyrun, kitaptan bazı alıntılar:

Trading in the Zone Kitabından 10 Alıntı

1. Şunu unutmayın: eğer bu piyasada profesyonel bir şekilde trade etmek istiyorsanız, tüm sorunlarınızın çözümlerinin piyasada değil kendinizde olduğunu unutmamanız gerekir.
2. Piyasanın tüm belirsizliğini ve piyasada geçen her bir dakikanın diğerlerinden tamamen ayrı geliştiğini kabul ettiğiniz anda, trading sırasında hissettiğiniz tüm endişeler sonlanacak.
3. Ancak açmış olduğunuz pozisyonun riskini tamamen kabul ederseniz, olumlu veya olumsuz tüm sonucu rahatça kabullenebilirsiniz.
4. Trading işinin aslında bir olasılık oyunu olduğunu fark ettiğinizde, “kazanç”, “kayıp”, “doğru”, “yanlış” gibi konseptlerin anlamının sizin için tamamen değiştiğini de fark edeceksiniz
5. Sürdürülebilirlik aslında piyasada değil, sizin kafanızın içinde aramanız gereken bir konsept.
6. Bir Trader’ın iki kuralı olmalı: Her trade’in riskini önceden tanımlamalı ve bu risk gerçekleşir gerçekleşmez pozisyondan çıkmalı.
7. Bir trade’i başarılı bir şekilde sonlandırmak, hatta üst üste 4-5 kazançlı trade kapatmak çok bir yetenek gerektirmiyor. Asıl yetenek, bunu belli bir zaman diliminde sürdürülebilir hale getirmek ve bu yöntemle kazandığımız parayı koruyabilmek.
8. Hiçbir kimse, yavaş ve acılı bir hazırlanma, çalışma ve öğrenme sürecini tamamlamadan herhangi bir alanda istenilen yetkinliğe ulaşamaz.
9. Başarılı olma konusunda kendini kanıtlamış bir sporcuyu diğerlerinden ayıran en önemli şey hata yapma korkusuyla giriştiği amansız mücadeledir. Başarılı bir sporcu, hata yapmaktan korkmayan sporcudur.
10. Trading’in kabul etmesi belki de en zor kısmı, açtığınız bir pozisyonun sonucunun neredeyse hiçbir şekilde bilinemez olmasıdır.

Buraya kadar okuduysanız, teşekkür ediyorum. Sizler için incelediğim ve alıntılarını paylaştığım diğer Trading kitaplarına şuradan ulaşabilirsiniz.

Herkese bol kazançlar dilerim.

Trading in the Zone Kitabından 10 Alıntı yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Size bu yazıda Bilinmeyen Borsa Sihirbazları kitabını tanıtacağım.

Özellikle sinema sektöründe çok tekrarlanan bir döngü vardır, bir film eğer tutarsa, ilk filmin popülerliğinden ekmek yemek isteyen yapımcılar hemen devam filmlerini çekmek isterler.

Bu ikinci ve hatta üçüncü, dördüncü devam filmlerinin harcamaları, bütçesi, emeği çok daha hafif ve basittir çünkü ilk film zaten pazarlama-satış işinin çoğunu halletmiş ve bir “marka” yaratmıştır.

Geriden gelen diğer filmler hızlıca kendini kabul ettirir, çok daha az bir pazarlama harcamasıyla en az ilki kadar çok kişiye ulaşır. Üstelik bu filmlere senaryo yazmak, set ayarlamak, oyuncu bulmak daha kolaydır çünkü ilk filmin popülaritesi bu süreci kolaylaştırır.

İşte, bu yazıda size tanıtacağım kitabın, Bilinmeyen Borsa Sihirbazları’nın da mantığı az çok aynı.

Jack D. Schwager’i, yazdığı ve sizin de muhtemelen okuduğunuz çok çok önemli bir kitaptan dolayı, Borsa Sihirbazları kitabından dolayı mutlaka tanıyorsunuzdur.

Eğer bu kitabı okumadıysanız mutlaka okumanızı öneririm. Şurada bu kitapla ilgili yazdığım bir inceleme yazısını bulabilirsiniz. Bu kitap her Trader’ın kütüphanesinde mutlaka ama mutlaka bulunması gereken bir kitaptır. Kaçırmayın derim.

Bu yazıda ise, bu ilk kitabın inanılmaz popüler olması sonrası, yine kendisinin yazdığı ve Borsa Sihirbazları kitabının devamı niteliğinde başka bir kitap tanıtacağım sizlere.

Esasen, Jack D. Schwager’in aynı konseptte, başarılı Traderlarla yaptığı röportajları yayınladığı birden fazla kitabı var. Bu konsept çok tuttuğu için, konseptin suyunu olabildiğince sıkmış kendisi. İyi ki de sıkmış, Trading adına ne kadar fazla kitap yazılırsa o kadar iyi.

Kendisinin aynı konseptte yazdığı kitapların kronolojik sıralaması şöyle:

• Borsa Sihirbazları
• Yeni Borsa Sihirbazları
• Bilinmeyen Borsa Sihirbazları
• Hedge Fund Sihirbazları

Bu kitapların hepsi Türkçeye çevrildi mi bilmiyorum ancak ben ilk borsa sihirbazları kitabını ve serinin üçüncüsü olan bilinmeyen borsa sihirbazları kitabını okudum. Diğerleri de okuma listemde.

Evet, anladığınız üzere bu yazının konusu Bilinmeyen Borsa Sihirbazları.

Bilinmeyen Borsa Sihirbazları Kitabının İçeriği

Jack, bu kitapta çok ön planda olmayan, trading yarışmalarında derecesi olmayan, medyada yer bulmayan, sosyal medya tarafında güçlü olmayan ancak yine de çok çok önemli başarılara imza atmış Traderlar ile yaptığı röportajları yayınlamış.

Kitapta sözü geçen Traderlar şunlar:

• Peter Brandt
• Jason Shapiro
• Richard Bargh
• Amrit Sall
• Daljit Dhaliwal
• John Netto
• Jeffrey Neumann
• Chris Camillo
• Marsten Parker

Ben bu kitabı ilk kitap olan Borsa Sihirbazları kadar değerli ve dolu bulmasam da, içerideki bazı röportajlar tam anlamıyla dört dörtlük röportajlardı.

Özellikle Peter Brandt’ın, Richard Bargh’ın ve Amrit Sall’ın röportajlarının mutlaka okunması gerektiğini düşünüyorum.

Peter Brandt’ı belki biliyorsunuzdur, röportaj veren Traderlar arasında sosyal medyada en güçlü varlık gösteren Traderlardan biri. Kendisi geleneksel teknik analiz yapan bir grafik trader’ı. Özellikle kendimle çok özdeşleştirdiğim ve kendime çok benzettiğim bir tarzı var. (kendisinin Twitter hesabı şurada)

Ben kendisini bu kitaptan önce sosyal medyada tanımış ve çok sevmiştim.

Trading’e bakış açısı olan “strong opinions, weakly held” bakışı benim de en başından beri çok çok önem verdiğim çok önemli bir bakış açısı. Bu bakış açısına göre tutunduğumuz her olasılığa gerçekleşmesi çok yüksek olasılıklarmış gibi bakıyoruz ancak bu olasılıkları o kadar hafif tutuyoruz ki, en ufak bir ters gelişmede dışarı çıkabilecek rahatlıkta oluyoruz.

Bu aslında Trading’in en önemli yetkinliklerinden biri çünkü pozisyonunuzla duygusal bir bağ kurmanızı ve ters bir durumda içeride kalmanızı engelliyor. Her bir pozisyona sanki sizi zengin edecek sıradaki pozisyon buymuş gibi bakıyorsunuz ancak eğer pozisyon lehinize gitmezse de “olmadı” deyip anında çıkmanız gerekiyor.

Onun dışında, kitapta bahsi geçen Amrit Sall’ın olumlu bakış açısını, pozitif beklentili trading psikolojisini çok sevdim diyebilirim. Kendi halet-i ruhiyeme baktığımda da aynısını görüyorum. Düştüğü zaman bile nasıl daha güçlü kalkabileceğini düşünen bir adam Amrit ve her zaman her defasında tüm gelişmeleri olumlu ve sakin karşılıyor.

Mesela, trading sırasında ciddi bir para kaybettiğinde, diğerleri gibi içine kapanıp, harcadığı parayı kısmak ve giderleri azaltmak yerine, daha hızlı motive olup daha hızlı sahalara dönmek için, daha fazla para harcayıp kendini eğlendiriyor, daha güzel yemekler yiyip daha güzel vakit geçiriyor. Bunu bir “toparlama kampı” gibi düşünüyor.

Aşağıya, kitaptan çok etkilendiğim birkaç sözü bırakmak istiyorum ve bu kitabı Trading ile alakalı dostlarıma öneriyorum. Ancak belirtmeliyim ki, ilk kitap olan Borsa Sihirbazları gibi bir hall of fame’e sahip değil kitap. Yine de okunmalı.

Kitaptan bazı alıntılar:

Peter Brandt

• Bir Trader’ın işi kayıpları almaktır. Zarar eden bir işlem bir şeyleri yanlış yaptığın anlamına gelmez. İşlem yapmanın zor tarafı, doğru şeyleri yaparken de zarar edebileceğindir. Ben sadece verdiğim emirleri kontrol edebilirim. İşlemlerin sonuçları benim kontrolüm altında değil.
• Bir formasyon çalışmadığında, bu formasyonun kendisinden daha güçlü bir sinyaldir.
• Bir işlemin iki kısmı vardır. Yön ve zamanlama. Bunlardan birinde yanlış çıkarsan, işlemden de yanlış çıkarsın.
• Strong opinions, weakly held. Her an vazgeçilebilir, güçlü fikirler. Trading’in mottosu bu.
• Piyasalar aylık veya yıllık gelir enstrümanı değildir.

Richard Bargh

• Patronlarım bana “daha tutarlı olmalısın, mesela her gün 100 sterlin kazanmaya çalış” gibi şeyler söylerlerdi. Halbuki bence traderlık hiçbir zaman bu şekilde yapılamaz. Daha çok şöyle işler: bir süre hiçbir şey kazanamazsın, sonra kasanda bir sıçrama olur.
• Traderlıkta en önemli şey zihinsel sermayedir.
• Bir pozisyon ne kadar zararda devam ederse, zararla kapanma olasılığı da o kadar yüksek oluyor.
• Fırsatlar yıl içerisinde dağınıktır. Bugün bir fırsat çıkar, belki 6 ay hiç fırsat çıkmaz. Bazı seneler kazançların neredeyse tamamı 1-2 ayda gelir. Geri kalan 10 ayda yatarsın. Düzenli gelir Trading’de mümkün değildir.
• Piyasada para düzensiz olarak akar. Bazen çok uzun süre hiçbir şey kazanamazsın, bazen 1 ay içerisinde 11 aylık para kazanırsın.

Amrit Sall

• Zihniyeti değiştirmen gerekir. Olumsuz ve stresli bir durumda olmaktansa zihni sakin ve mantıklı bir yere geri döndürmek gerekir. Kararları amigdala yerine prefrontal korteksten alman gerekir.
• Piyasada büyük fırsatlar her zaman gelir. Gelmediğindeki dönem bekleme dönemidir. Bu dönemlerde dürtüsel olmamayı ve aptalca şeyler yapmamayı öğrenmelisin. İlk yıllarımda bu dönemlerde hiçbir şey yapmadan beklemek yerine düşük olasılıklı işlemleri zorlayarak zihinsel ve finansal sermayemi boşa harcadım. Bu hatadan ders çıkarmak kariyerimin dönüm noktası oldu. Şimdi biliyorum ki, zamanın yüzde 90’ında piyasada bir fırsat olmayacak ve zamanın yüzde 10’unda kazançlarımın yüzde 90’ını yapacağım.
• Başarısız traderların bir ortak özelliği, her ay para kazanma hedeflerinin olması. Bir trader böyle bir hedef koyamaz çünkü piyasada fırsatlar belli bir takvimle gelmez. Ancak sen her ay kazanç elde etme hedefi baskısıyla henüz hazır olmamış setuplara girmek zorunda hissedersin kendini. Dürtüsel/rastgele işlem sıklığın artar.

Evet dostlar, yazıyı bitiriyorum. Eklemem gereken önemli bir şey daha var, kitabın çevirisi camianın en ünlü yazar-çevirmen-eğitmenlerinden biri olan Ali Perşembe’ye ait. O yüzden kusursuz bir çeviri diyebilirim.

Bilinmeyen Borsa Sihirbazları kitabı bir Trader’ın kütüphanesinde mutlaka olması gereken kitaplardan biri. Piyasada çok daha etkileyici, çok daha dolu başka kitaplar da var belki ama, bu kitap da hiç boş değil.

Diğer kitap tanıtımlarım için mutlaka Kitap Tavsiyeleri bölümünü ziyaret edin dostlarım.

Görüşmek üzere.

Kitap Tanıtımı: Bilinmeyen Borsa Sihirbazları yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Öncelikle belirteyim, zincirde kullandığım “toptancı-perakendeci” analojisi, Anna Coulling’in “Volume Price Analysis” kitabından alıntıdır. Bu kitabı tavsiye ederim. Price Action ve Hacim ilişkisini “market-maker”, yani “akıllı para” tarafından harika bir şekilde anlatıyor. Kitabın kapağı aşağıda:

Başlamadan önce biraz kelimeleri masaya yatıralım. Akıllı Para kimdir mesela? Ondan bahsedelim. Akıllı Para, en basit tanımıyla, finansal ürünleri toptan fiyatına bizden alan, perakende fiyatına bize satan ve bu şekliyle sürekli para kazanabilen, ayrıca bu döngünün sürekli devam edebilmesi için ortamı hazırlayan yapıdır. Akıllı Para, ortalama bir trader/investor’dan çok daha büyük olanaklara sahiptir ve işe yarar bilgiye bizden çok daha kolay ve önce ulaşır. Bu olanakları ve bilgiyi kendi lehine sistemli ve disiplinli şekilde kullanır, döngü yaratır.

Manipülasyon yaratabilecek kaynaklara-kontaktlara sahiptir. Yeri gelir bir aracı kuruma bir rapor sipariş eder, yeri gelir bir tv kanalına bir şirketi övdürür-kötületir. Yeri gelir medya gücüyle Bitcoin’i hypelar, yeri gelir farklı kanallardan başka bir ürünü dumplar. En önemlisi de, Akıllı para, tahta yapabilecek veya fiyatı hareket ettirebilecek paraya sahiptir. Bunlar genelde büyük kurumların trading deskleri, emeklilik fonları, kurumsal yatırımcılar, bankalar, fon yöneticileri, balinalar ve bazen merkez bankalarıdır.

Bunların işi en basit anlamıyla ticarettir. Al sat yaparlar, kimisi gün içi üstün teknolojili HFT (high frequency trading) robotları kullanır, kimisi algolarla çalışır, kimisi kısa-orta vade değer yatırımı yapar vesaire. Her tarzda al-sat yapan örnekleri vardır.

Biraz da Retail Trader’dan bahsedelim. Retail Trader, aslında bizim Türkçedeki tabiriyle “küçük yatırımcı/trader”dır. Direkt olarak Perakende Trader olarak bahsetmek kulağa pek hoş gelmiyor, o yüzden zincirde küçük yatırımcı olarak bahsedeceğim Retail Trader’dan. Küçük Yatırımcı/Küçük Trader, daha düşük bir bütçeyle, daha çok duygu-tabanlı trade eden, hızlı zengin olma hayalleri olan, çoğu zaman gerçeklikten kopuk, belli bir sistemi olmayan, disiplin konusunda çok zayıf kişilerdir. Yani sen, ben, bizler, diğerleri.

Piyasadaki savaş genelde Akıllı Para ve Küçük Yatırımcı/Trader arasında geçer. Burada güçlü tarafın kim olduğu net olduğu için, kazanan taraf da çoğu zaman akıllı paradır. Çünkü, yukarıda dediğim gibi, akıllı para bu işe tam olarak bir ticaret gibi, bir işletme gibi bakar. Sizin de o şekilde BAKMAMANIZ İÇİN elindeki tüm olanaklarla sizin duygularınızı ön plana çıkartmaya, duygusal kararlar almanızı sağlamaya çalışır.

Akıllı Paranın çeşitli KPI’ları, kriterleri, hedefleri vardır. Trade’lerini takip eder, aylık-3 aylık-6 aylık-yıllık şekilde performanslarını ölçer, hataları tespit eder ve çözer, gelişim alanlarını bilir ve geliştirir, ne kadar zarar edeceği bellidir, zarar ettiğinde ne yapacağı bellidir. Her şeyden öte, akıllı paranın bir stratejisi, bir sistemi, bir mantığı vardır. Elindeki güçle herhangi bir ürünün fiyatını aşağı sürebilir, aşağıdan alıp, tekrar yukarıya çıkartarak iyi fiyattan satabilir. Accumulation ve Distribution tanımları buradan doğmuştur.

Anna Coulling, kitabında akıllı parayı “akıllı tacir” olarak tanımlar ve akıllı bir tacirin değerli bir ürünü toptan fiyatına alıp, perakende fiyatına satarak kazanç sağlaması gerektiğini anlatır. Piyasada herhangi bir ürünü toptan fiyatına almak için ne gerekir? İyi pazarlık yapmak, yüksek montanlı almak veya rekabeti kullanmak gerekir. Ancak Finansal Piyasalarda bu iş pek böyle değildir. Çünkü herhangi bir ürünün fiyatı sabittir. Mesela Ereğli’yi şu an sen istesen de 20 liradan alamazsın, çünkü fiyatı 31 liradır.

Pazarlık da yapsan, çok fazla alacağını da söylesen, “ereğli değil isdmr alıyorum bak” da desen, fiyat 31 liradan aşağı düşmez çünkü alan da, satan da şu an 31 liradan ticaret döndürmeye razıdır. O zaman akıllı para, Ereğli’yi toptan fiyatına almak için ne yapar? Tabi ki elindeki araçları kullanır. Haber çıkartır, rapor yazdırır, keyif kaçırır ve Ereğli’nin içerisindeki hisse sahiplerini satışa zorlar. Ancak bu kolay mıdır? Değildir, çünkü Ereğli hakkında bir sipariş rapor yazmak çok da mümkün değildir.

O zaman, akıllı para, elindeki devasa bütçeyi kullanır. Fiyatın döngülerini kendi yarattığı için, fiyatı, “toptan fiyat” olarak kabul ettiği yerlere kadar indirir. Günlük ani satışlar yapar, satışları güne, haftaya, aya yayar, endeksi kullanır, diğer kağıtları kullanır. Kademeleri ve derinliği de anlık gördüğü için, fiyatı çok düşük bir bütçeyle kademe kademe iyi yerlere indirebileceği fırsatları kollar. Pazartesi endekste %2’lik bir satış gelse, kimler kimler malları hızlıca satar bir düşünün.

Akıllı Para Hangi Duygularımızı Manipüle Eder?

Akıllı paranın kullandığı iki ana temel duygu vardır: korku ve coşku. Eğer yeterli korkuyu sağlarsan kağıttaki en sağlam yatırımcıyı bile düşürebilirsin. Bunu Ereğli gibi düşünmeyin, Ereğli belki de tam doğru bir örnek değil. Çünkü Ereğli BİST’teki en önemli ve kurumsal, büyük firma. Ancak bir yan tahtayı, bir sığ hisseyi, bilinmeyen bir şirketi düşünün. Bir altcoini düşünün, orada manipülasyon yapmak Ereğli’den çok daha kolaydır. Ancak Ereğli’de de, hatta Bitcoinde de bir sürü manipülasyon döner

Mevzuya dönelim, Ne demiştik? Akıllı tacir için tüm mevzu “toptan fiyatına alıp, perakende fiyatına okutmaktır”. Toptan fiyatına nasıl alabilirsin? Fiyatı aşağılara kadar çekmen gerekir. Fiyatı aşağılara kadar çekmek için bir korku ortamı yaratman gerekir. Ürünü baskılayıp, diğerlerini korkutup, fiyatı aşağıdaki “accumulation”a getirdiğinde, gün içi sert düşüşlerle eldeki malları alırsın. Sonra bir breakout ve yükseliş. Fiyat perakende fiyatlara gelince de, malı, fiyatın uzaya çıkacağını düşünen retail traderlara verirsin.

Yukarıda oluşan Distribution bölgesinde de, malı fark ettirmeden verebilmek için, fiyatı ani ve sert şekilde yukarı çekerek, küçük yatırımcı-trader’ın “aha, yükseliyor bu, yükseliş devam edecek galiba, dur biraz alayım” şeklinde düşünmesini sağlarsın. Oltaya gelen amatör traderın-yatırımcının alım emirlerini de senin satım emirlerin karşılar. Yeterince kazanç elde ettiğini düşündüğün zaman da elindeki son malları market-orderla aşağı doğru tararsın. Böylece fiyat tekrar bir “toptan fiyat” kıvamına gelir.

Bu hikaye kabaca böyle devam eder. Bu yatay bir döngü değildir, çoğu zaman bir sonraki “accumulation” bölgesi, bir önceki “accumulation” bölgesinde başlayan yükselişin fibo düzeltme seviyelerinde oluşur. 0.61-0.76 düzeltmesi en iyi aralıktır, akıllı paranın da sevdiği aralıktır çünkü buraya kadar indirirse, marjı daha yüksek olur. Dolayısıyla ard arda eklendiğinde bu bir yükseliş trendi oluşturur:

Peki biz bu tuzaklara nasıl düşmeyiz? Retail Trader’lar olarak ne yapmalıyız? Tabi ki Smart Money’in bizde oluşturacağı duygusal manipülasyonların farkında olmalı, uyanık olmalı ve ona karşı değil, onunla BİRLİKTE hareket etmeliyiz.

Anna Coulling kitapta şöyle diyor: “Smart Money’s objective is to get us to buy in the distribution phase, and to sell in the accumulation phase. So, to be successful as a trader, we should buy when they are buying, and sell when they are selling.”

Özetle, “akıllı para, onun alacağı zaman senin satmanı ister ki kolayca içeri girebilsin, onun satacağı zaman da senin almanı ister ki kolayca dışarı çıkabilsin, Başarılı olmak için ise tam tersini yapmalıyız, onun alacağı zaman almalı, satacağı zaman satmalıyız.”

Bu aynı zamanda benim yıllardır söylediğim “fiyatı takip et” felsefesinin özetidir. Fiyatı oluşturan şey akıllı para ise, biz fiyatı takip ederek aslında onları takip etmiş oluruz. Böylece, tuzaklara düşme olasılığımız azalır. Tahmin etmek, senaryo çizmek, geleceği öngörmek, dibi tepeyi bulmak hep oyuna “kişilik” sokmaktır, “duygu” sokmaktır. Bunlar zararlıdır, çünkü ego savaşına dönmeye çok müsaittir. İnat ettirir, algıyı bozar.

Bizim fiyatı takip ederek, akıllı paranın bizi çekmeye çalıştığı tüm duygusal mekanizmayı ortadan kaldırmamız gerekir. Tabi ki burada da tuzaklar var, ancak bu tuzaklara en azından akıllı para da düşebiliyor ve hemen çıkıyor, biz de çıkıyoruz haliyle.

Evet dostlar, bu konu üzerine çok çok uzun yazılabilir, kitaplar çıkartılabilir, saatlerce videolar çekilebilir, ancak çok çok basit ve giriş seviyesiyle anlattım, belki bir ışık yakmıştır, çok da uzatmak istemiyorum, burada bitireyim. 32 tweet olmuş, vay be.

Okuduğunuz için çok teşekkür ederim, ilerleyen zamanlarda yine bol bol akıllı paradan bahsederiz. Eğitimlerde bu mevzulardan sıklıkla bahsediyorum, o yüzden eğer bütçeniz varsa eğitimlerime de göz gezdirmenizi rica ederim: borsaninizinden.com/atolye

Kalın sağlıcakla.

Akıllı Para Neden Akıllı, Retail Trader Neden Aptal? yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Sitemiz bu konuda, Türkçe dilinde internetteki sayılı kaynaklardan biri. O yüzden, öncelikle, eğer okumadıysanız, bu konuda yazdığım yazılara şu aşağıya bıraktığım linke tıklayarak göz gezdirebilirsiniz. Tüm yazıların en başından en sonuna kadar mutlaka okunması gerektiğini düşünüyorum. Buyrun, link burada: https://borsaninizinden.com/category/tradepsikolojisi/

Ancak, Türkçe dilindeki içerikler ne yazık ki yetersiz. Çünkü bu konu derya deniz. Bunu özellikle İngilizceniz varsa ve bu konuyu araştırmaya başladıysanız hemen fark edeceksiniz. İngilizce yazılmış 100’ün üzerinde Trade Psikolojisi kitabı var. Ben şu ana kadar hatırı sayılır sayıda Trade Psikolojisi kitabı okudum. Bir bu kadar da piyasada yaşayarak öğrendim. Şimdi size kendi kategorisinde de açık ara en başarılı Trade Psikolojisi kitaplarından biri olan aşağıdaki kitabı özetleyeceğim. Mark Douglas – Trading in the Zone.

Trading in the Zone Kitabından Alıntılar

Öncelikle Mark Douglas, Trading in the Zone kitabında, Trade ederken yaşadığımız en büyük 4 sıkıntının şunlar olduğunu söylüyor:

• Hatalı Karar Verme Korkusu (ego)
• Para Kaybetme Korkusu (cüzdan)
• Hisse Kaçıyor Korkusu (fomo)
• Kazancı Masada Bırakma Korkusu (fongo)

Douglas’a göre yaptığımız tüm hataların en temel 4 kaynağı bunlar. Dolayısıyla bu 4 kaynağa odaklanıp, onlara çeşitli önlemler alabilirsek piyasada para kabetmemizi sağlayan hatalı davranışlarımızın önüne geçeriz. Peki bunları nasıl kontrol altına alacağız? Douglas diyor ki, bu hataları engellemenin en önemli adımlarından biri, kendinizi bir Risk Yöneticisi olarak konumlamak. Böylece zaten masada her zaman bir “risk” olduğunu, her kararınızın para kaybetmeyle de SONUÇLANABİLECEĞİNİ, bunun da gayet olası olduğunu ilk etapta kabul etmiş oluyorsunuz.

Trading in the Zone kitabında bahsedilen en önemli şeylerden biri şu: Siz bir Trader değil, bir Risk Yöneticisisiniz ve işlem açmadan önce aşağı tarafı, yani olumsuz senaryoyu mutlaka kağıt üzerinde tanımlamalısınız. Bu işlemden ne kadar para kaybedeceğinizi bilmeniz, o işlemden o kadar para kaybettiğinizde “tamam, çıkıyorum” demenizi de kolaylaştırıyor. Zaten başarılı bir trader ile ortalama bir trader da burada ayrılıyor. Başarılı Trader, kaybı tamamen kabul etmekle kalmıyor, içselleştiriyor, normalleştiriyor ve sonuç olarak kaybından da bir şeyler öğreniyor.

Sonuçta piyasalarda teknik analiz ile para kazanmak istiyorsanız, piyasalar size insan psikolojisinin doğurduğu ve sürekli tekrarlanan kalıplarla ve anlık fiyat hareketleriyle neredeyse sınırsız olasılık sunuyor. Bu olasılıkların arasında tabi ki para kaybetmek de var. Siz de bu senaryolara “doğru karar/yanlış karar” olarak değil, “yüksek olasılık/düşük olasılık” şeklinde bakmalısınız. Çünkü sonucun doğru olması beklentisiyle açılan bir işlem size anında psikolojik sorumluluk yüklüyor. İşin içine psikolojiniz ve beklentileriniz giriyor. Bu da sizlerin “risk” algınızı bozuyor. Çünkü, ister istemez, çocukluğumuzdan beri “güvenli” düşünce kalıplarıyla yaşamaya alıştırılmışız. Hayatımız boyunca riskten kaçmaya, kendimizi güvende hissetmeye, sorunsuz yaşamaya, para kaybetmemeye odaklanmışız. Böyle eğitilmişiz.

Anne/babamızın “sigortalı bir iş bul, çalış yavrum” cümlesindeki tavsiyeyle büyütülmüşüz. Bizden “risk almamız ve risk yönetmemiz” beklenmemiş. Tam tersine, olabilecek en güvenli, en sorunsuz şekilde büyümemiz ve yaşamamız beklenmiş. Hayatımızda sürprize hiç yer ayırmamışız. Bilinçaltı bu şekilde kurgulanan bir insan bilgisayarın başına oturuyor ve hırsla, birden bire binlerce TL ile boyundan büyük riskler almaya başlıyor. Hesapta eksi bakiyeyi gördüğü zaman ise panik halde “ne yapacağım” diye düşünmeye başlıyor. Bu büyük bir içsel savaş aslında. Çünkü piyasa tamamen bir “sürekli belirsizlik” şeklinde akıyor.

Tam aksine, biz de çocukluktan beri “belirsizlikten” kaçmaya eğitilmişiz. Belirsizlik bizi hep yıpratmıştır. İş mülakatının sonucunu beklediğimizde, telefon çalmadıkça tedirgin oluruz. “acaba olmadı mı” deriz veya sevgili olmak istediğimiz kişinin cevabı geciktikçe korkar, tedirgin olur, heyecanlanırız. Bunalıma gireriz. Bu belirsiz bekleme halinden hoşlanmayız. Halbuki piyasaya her defasında “gel sevgili olalım” dersin ve piyasa hiç bir zaman sana net cevap vermez. Piyasaya her defasında “gel beraber iş kuralım, ortak olalım” dersin, piyasa hiç bir zaman kesin cevap vermez. Piyasanın olayı zaten kesin cevap vermemesidir. Bunu anlamalı, buna göre işlem yapmalısınız. Piyasanın sürekli belirsizliğiyle bir şekilde dost olmalısınız.

Trading in the Zone kitabının altını çizdiği konulardan biri şu: Piyasanın en acı veren, en duvar gibi, en sert gerçeği şudur: AÇTIĞINIZ HİÇ BİR POZİSYONUN SONUCU NET DEĞİLDİR. Bu belirsizliği tamamen kabul etmeden ilerlemeniz imkansızdır. Çünkü bunu kabul etmezseniz, psikolojinizi manipülasyona açık hale getirirsiniz. Peki ne yapmalı? Pozisyonlarınıza her türlü inanıştan, beklentiden ve duygudan bağımsız bir şekilde karar vermelisiniz. Ancak, sorun şu: bu sizi aşırı bir rahatlığa sevk edebilir. Bu rahatlık da sizin düşmanınızdır. Bu yüzden, kendinizi kontrol edecek bir sistem kurmalısınız.

Şimdi şöyle düşünün. Bir işte çalışıyorsunuz, mesai başlangıcı saat 09:00. Siz işe kaç gün üst üste 11’de gelebilirsiniz? Fazla şansınız yok değil mi? İşten atılırsınız. Veya evliyken istediğiniz gibi eski sevgililerinizle görüşebilir misiniz? Hayır. Evliliğiniz biter. Okula istediğiniz kıyafetle gidebilir misiniz? Hayır. Belli başlı kuralları vardır kıyafetlerin. Ne giyeceğiniz bellidir. Bu yukarıda saydığım tüm kurallar bir üst otorite tarafından, sizin mutlaka uymanız koşuluyla koyulmuştur. Siz de çoğuna uyarsınız. Uymak zorundasınızdır.

Ancak trading’de bu iş böyle değildir diyor Trading in the Zone kitabında. Trading’de başkasının, bir üst otoritenin zorunlu olarak koyduğu kurallara değil, kendi koyduğunuz ve istediğiniz zaman esnetebileceğiniz kurallara uymak zorundasınız. Sorunlardan biri, belki de en önemlisi aslında budur. Çünkü, esasen burada, patron yok, bordro yok, müdür yok. Biz kendi işimizin, kendi kararlarımızın patronuyuz. Performansımıza göre para kazanıyoruz. Ancak bu algıyla, bu beklentiyle girdiğimiz trade işi, bizden, kendi kendimize uymamız gereken kurallar belirlememizi istiyor.

Trading in the Zone kitabında bundan çok çetin bir çelişki olarak bahsediliyor. Çünkü hepimiz Trading’i bize verdiği özgürlük hissi için de seviyoruz. Bunun üstesinden gelmek hem kolay, hem de bir o kadar zor. Çok basit şekilde bu kuralları koyun, yazılı bir şekilde altına imzanızı atın ve bu kurallara UYUN. Kolay mı? Değil tabi. Ama özgürlüğümüz için yaptığımız bu iş, kendi özgürlüğümüzü kendimizin kısıtladığı bir kurallar bütününü görünce başarı vaadediyor bize. Bu çelişkiyi iyi yöneten, anlayan ve uygulayan Trader kazanıyor. Gerisi kazanamıyor ve eleniyor.

Üstelik mücadele etmemiz gereken sıkıntılar yukarıdakilerle de sınırlı değil. Bir taraftan da psikolojimizin bizi sürekli koruyor ve sadece LEHİMİZE olan, İŞİMİZE YARAYAN gerçekleri gösteriyor. Çünkü bilinçaltımız, bilinçli veya değil, bizi sürekli korumakla mükellef. Kararlarımızı geçmiş tecrübelerimizle ve öğrendiklerimizle veriyoruz ve pozitif bir beklentiyle ilerliyoruz. Yani, kararlarımızın doğru olmasını umuyor ve bekliyoruz. Ancak bu beklenti artık bizi tarafsızlıktan çıkartıyor, nötr olamıyoruz. Çünkü beklentiler devrede.

Biz tarafsız olmadığımız için, pozitif bir sonuç beklediğimiz için de psikolojik kalkanlarımız devreye giriyor ve bizi sürekli acı gerçeklerden korumaya çalışıyor. Trading in the Zone kitabı bu konuda oldukça iyi iş çıkarmış, kitapta Mark Douglas şöyle diyor: “Piyasanın beklentimizin dışında hareket etmesi bizi psikolojik açıdan korunmaya muhtaç bir hale getiriyor“. Çünkü en nihayetinde beynimiz ve aklımız bizi hem fiziki, hem de psikolojik açıdan korumak için çalışır. Bu acıdan korunma kalkanı beynimizde sürekli aktiftir. Zihnimiz bizi acıdan korumak için bizi sürekli bize en az acı veren veya acı vermeyen tarafa doğru sürükler.

Aslında gerçeklik oradadır, o trend kırılmıştır, yükseliş bitmiştir ama bilinçaltımız bu gerçekliği görmekten kaçınır çünkü bizi acıdan koruyabilmek için bize hep olumlu şeyleri gösterir. Aşağıda 200 günlük HO var deriz, onun altında fibo 0.76 düzeltmesi var deriz. Hep gerçekten kaçırılırız çünkü bilinçaltımız bizi korkudan uzaklaştırmak için sürekli çalışır. Bunların hepsini, trendin kırıldığını, yükselişin bittiği sadece pozisyonu kapattığımızda görebiliriz. Çünkü acı sonlanmıştır, bilinçaltının sizi acıdan kaçırma görevi bitmiştir.

Bununla mücadele edebilmek için, yine en başta yazdığım gibi, bu işin bir olasılık hesabı olduğunu, verilen kararın doğru veya yanlış olmadığını, yüksek ihtimalle gerçekleşebilecek ve düşük ihtimalle gerçekleşmeyecek senaryolar olduğunu anlamalıyız. Ancak bu bakış açısı bizi nötrler. Evet kolay değil, evet belli bir zaman ve tecrübe gerekiyor ancak ne kadar hızlı sürede bu gerçeklikle dost olur ve uygularsak, o kadar hızlı bir şekilde başarıya ulaşabiliriz.

Dostlar, yine yazmaya daldım, yazı uzadı. Yukarıdaki kısım, Trading in the Zone kitabının bir kısmının özeti, anlatmaya çalıştığı şeyleri yazdım ancak bir bu kadar daha var. Çok da uzatmak istemiyorum. Buraya kadar yazdıklarım da size yeni bir pencere açmıştır diye düşünüyorum. Eğer çok talep gelirse belki Trading in the Zone kitabının geri kalan kısmının da anlatmaya çalıştıklarını, kendi tecrübelerimle harmanlayıp yazarım. Buraya kadar okuduğunuz için çok teşekkürler, bir başka yazıda tekrar görüşmek üzere, iyi akşamlar.

Not: Trading in the Zone kitabı, Trade psikolojisi kitapları arasındaki en iyi kitaplardan biri. Mutlaka bir yerden bulup okumanızı öneririm. Goodreads’teki kitap incelemesi için tıklayın. Trading in the Zone @Goodreads.

Trading in the Zone: En İyi Trade Psikolojisi Kitaplarından Biri yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Sitenin ilk başlangıçta en hevesle kurguladığım ancak yola çıktıktan sonra içini aynı hevesle dolduramadığım kısmı “Kitap Tavsiyeleri” idi. Aslında, okuduğum ve buraya tavsiye olarak yazacağım onlarca kitap varken, buraya bir türlü gerekli ilgiyi gösteremedim. Bunun bir nedeni, okuduğum çoğu kitabın İngilizce olması ve takipçilerimin önemli bir kısmının İngilizce’sinin kitap okuyacak yeterlilikte olmamasıydı. Türkçe okuyup da burada önerebileceğim kitap sayısı oldukça azdı, dolayısıyla orada bir çıkmaza girmiştim. Ancak, şimdi hem bilgilerimi tazelemek hem de buraya içerik olarak girebilmek için, Türkçesi mevcut borsa kitaplarını tekrar okumaya başladım. İlk olarak da “Bir Borsa Spekülatörünün Anıları” kitabını tekrar okudum. Şimdi sizlere bu kitabın kapsamlı bir tanıtımını yapacağım. Başlayalım.

Kitabın kapağı yukarıdaki gibi. Elimdeki kitap 2017 basımı. Bu kitap muhtemelen yazılmış en eski borsa kitaplarından birisi. İlk baskısı 1923’te çıkmış. Aşağı yukarı 100 yıl önce. Yazarı Edvin Lefevre, ancak kitap borsa efsanesi Jesse Livermore’un ağzından kendi hayatını anlatıyor. Türkçe’ye çevirisini Şehnaz Tahir yapmış. Öncelikle, Şehnaz Hanım’a @sehnaz_tahir bir teşekkür etmek istiyorum. Çeviri başlı başına zor bir işken, bu tarz yarı-teknik kitapları çevirmek çok zordur, çok fazla terim vardır. Çevirmen genelde kaybolur cümleler arasında. Ancak bu kitabın çevirisi tek kelimeyle mükemmel.

Kitabı bitirdiğinizde, tam 100 yıl önce yazıldığına inanamayacaksınız. Çünkü, teknolojik gelişmeler dışındaki her şey şu anki dünya borsalarında yaşanan tüm olaylarla birebir aynı. Tek fark, o zamanlar manuel yapılan her şey otomatikleşmiş. Ancak insan hala aynı insan. Yine açgözlü, yine hırslı, yine korkak, yine hevesli, yine duygusal, yine amatör, yine yetenek değil para peşinde. E, borsalardaki tüm dalgalanmaların büyük kısmı insan psikolojisini yansıttığına göre, ne değişmiş olabilir ki?

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları Kitabından Alıntılar

O zamanlar da kolay para peşinde koşan çaylaklar, onlara mal yığan spekler, hisselerini yükseltip boşaltmak isteyen patronlar, tüyo satan ayaklı gazeteler, stop loss yapamayıp servet kaybeden para babaları, servet yapan profesyonel traderlar varmış. Hala var. Zaten aşağıda paylaşacağım alıntılardan da anlayacaksınız borsada hiç bir şeyin değişmediğini. Yani, kitap hiç de 100 yıl önce yazılmış gibi değil. Mesela, size ne yazmıştım? “sürekli işlem yapma isteği, başarılı Trader’ın katilidir” yazmıştım. İşte Livermore da bunu diyor:

Wall Street ‘te kaybedenlerle kazananları ayıran şey budur. Wall Street aptalları, her zaman bir şeyler alıp satması gerektiğini düşünür. Hiç kimse her gün durmadan hisse alıp satıp para kazanacak kadar şansa ya da bilgiye sahip olamaz.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Mesela, hep eleştirdiğim bir bakış açısı vardı, hatırlarsınız. “yeter, benden alan da kazansın, eldeki kuş, daldaki kuştan iyidir” cümleleri hep olası kazançlarınızı sınırlar diyordum. Koşan attan inilmez diyordum. Livermore’un bu konuyla ilgili güzel bir cümlesi var, buyrun:

İnsanlar kazançları cebe atarak fakirleşmez derler doğru, ama insanlar fiyatı sürekli yükselen hisselerden erken inerek de zengin olmaz.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Jesse Livermore, bu bir önceki tweette yazdığım bakış açısını, şu önemli ve ünlü deyişinin olduğu güzel paragrafla da tamamlıyor. En fazla kar edilecek zamanda sürekli al sat yapan çok trader tanıdım diyor. Doğru pozisyonda sabretmek zordur ama para da oradadır diyor.

Ben düşündüğüm şeyler sayesinde zengin olmadım. Ben oturarak zengin oldum. Anlatabildim mi? Pozisyonda sıkı sıkı oturarak. Kolay olan yükselecek veya düşecek demektir. Ancak en fazla kar edilecek zamanda al sat yapan bir çok kişi tanıdım. Bu kişiler bir türlü zengin olamadı. Hem doğru tahminlerde bulunan hem de sabırla yerinde oturmasını bilen insanlar ender bulunur. Bunu öğrenmesi kolay değildir. Ama borsada para kazanmanın tek yolu bu beceriyi edinmektir. 

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Kitapta en sevdiğim kısımlardan bazıları, duygularla piyasa gerçeklerini ayırt etmenizi salık veren kısımlar. Burada Livermore güzel bir benzetmeyle, beklentilerle gerçekleri birbirinden ayırmamız gerektiğini, duygularımızla trade etmememiz gerektiğini anlatmış, buyrun:

Oysa akıllı zannettiğiniz bir çok yatırımcı sırf elinde hisse senedi var diye borsanın yükseleceğini iddia eder. Ben elimdeki hisse senetlerinin ya da bir takım hırslarımın önemli kararlarımı etkilemesine izin vermem. O yüzden ben hiçbir zaman borsayla kavgaya tutuşmam. Borsa en beklemediğiniz anda üstelik de sizin mantığınıza ters bir biçimde hareket etti diye ona kızmak zatürre oldunuz diye akciğerlerinize kızmaya benzer. 

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Tabi, duyguları oyun dışı bırakmak, varsayımları da oyun dışı bırakıyor. “buralar dip olabilir, çok düştü, alayım biraz” varsayımı size çok para kaybettirebilir. Mesela tam da bu günlerde “çok yükseldi endeks, yavaştan short açayım” diyen shortçuların düştüğü duruma bakın.

Bugüne kadar sırf hisse senetleri ucuz görünüyor diye alım yapan ya da pahalı görünüyor diye satanlar milyonlarca dolar kaybettiler.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Fiyat dışında hiç bir şeyle ilgilenmeyin. Neden düştü, neden yükseldi, yabancı çıkıyor, ekonomi kötü, hisse çok potansiyelli, hisse çok batık vesaire vesaire. Hepsi fiyatın içinde. Fiyatı takip eden, daha az pişman olur. Şöyle demiş Livermore:

Trader’ın işi borsadan para kazanmaktır. Fiyatlarla inatlaşarak mutlaka kendi düşündüğü yönde seyretmelerini sağlamak değil. Asla fiyatla kavga etmeyin ya da fiyatların neden şu ya da bu düzeyde olduğunu sorgulamaya çalışmayın. Borsada pişmanlıkların temettüsü yoktur.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Ali Perşembe’nin kitaplarında ve seminerlerinde çok söylediği bir cümle vardır, “zararım büyümesin diye umut etmek yerine korkmalı, ya dönerse diye korkmak yerine umut etmeli” der. İşte Livermore bunu çok çok iyi özetlemiş:

Bir Trader’ın en büyük düşmanı kendi içindedir. Umut ve korku insanın ayrılmaz bir parçasıdır. Borsada kaybetmeye başladığınızda hep “yarın hissem yükselecek, zararım azalacak” diye umut eder, borsada kazanmaya başlayınca da “ya yarın hisse düşer de kazancım giderse” diye korkarsınız. Başarılı bir borsacı bu iki güçlü duyguyla savaşmalı, bu iki duyguyu tersine çevirmelidir. Umut etmek yerine korkmalı, korkmak yerine umut etmelidir. Zararın daha da büyümesinden korkmalı, karların daha da artmasını ummalıdır. Ancak ortalama bir insan bunun tam tersini yapar. Ve bu yaklaşım borsayı tehlikeli bir kumara döndürür.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Son yazımda size, “para kazanmak için değil, yetenek kazanmak için trade edin” demiştim hatırlıyor musunuz? O şunu kazanmış, bu daha uzağa işer, şu daha başarılı. Geçin hepsini, kulaklarınızı tıkayın. Parayı köşeye bırakın. Yetenek kazanın. Para yeteneğe gelir zaten.

Amatörler kendi çabalarını yüzeysel bir bakış açısı ile değerlendirir. Amatörün egosu ilk fırsatta araya girer, derinlemesine ve kapsamlı düşünmesini engeller. Profesyonel ise parayı düşünmeden doğru şeyi yapmakla ilgilidir, çünkü doğru hareket ettiği anda paranın kendiliğinden geleceğini bilir. Bir borsacı oyunu profesyonel bir satranç oyuncusu gibi oynar yani dikkatini ilk hamleye değil oyuna odaklar. Bu oyun tarzı bir alışkanlık halini alır.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Livermore’un yukarıdaki tweetle bağlantılı harika bir paragrafı daha var. Borsa sizin hayallerinizi gerçekleştirebilir evet, ama hayallerim gerçekleşsin diye buradaysanız, beklentileriniz kararlarınızı etkiler, sizi zayıflatır. Borsa önce yeteneğe para öder. Okuyun:

Wall Street’te bir araba, bir bilezik, motorlu bir tekne ya da bir ev almak için borsada oynayıp da kaybetmeyen tek bir insan bile bulamazsınız.  Borsanın yatırımcılardan esirgediği doğum günü hediyeleri paralarını toplasak dev bir hastane kurulabilir. Wall Street’te en uğursuz gelen şey borsayı istediğiniz şeyleri size getirecek bir masal perisi gibi görmektir derler.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Eğer köşede, ihtiyacınız olmayan bir parayla trade etmezseniz, o paraya ihtiyacınız olunca eliniz ayağınıza dolaşır. Borsa’dan başka bir şeye yatırmak üzere para kazanmak isterseniz, gereksiz risk alırsınız. Dünkü AES Petrol Fonu tweetlerimi hatırlayın:

İnsan bir ihtiyaç için borsadan para kazanmaya çalışırsa ne yapar? Kendini umuda kaptırır. Kumar oynar. Bu yüzden, normal zamanlarda zekasını kullanarak trade ederken almayacağı risklere atar kendini ve soğukkanlılıkla borsanın genel koşullarının incelenmesi gerektiğini unutur. Bir kere hemen kar etmek ister. Bekleyecek zamanı yoktur. Borsa hemen yüzüne gülmelidir. Birçokları bu tür işlemlerde binlerce dolar kaybetmiştir. Özellikle de borsa yükselirken aniden ufak bir düşüşle karşılaşınca hemen paniğe kapılırlar. Borsada böyle kar edilmez.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Son olarak, tatlı tatlı atıştığımız day trade vs. swing trade rekabeti hakkında Jesse Livermore şöyle demiş:

Fiyatın bir kaç saat içinde hangi düzeye geleceğini tahmin etmek yerine, uzun vadede izleyeceği yönü kestirmenin daha karlı olduğunu anlamam yıllarımı aldı. 

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları

Dostlar, çok uzatmayayım, inanın ki en az bu kadar daha alıntı var bir köşeye yazdığım. Siz de hak verirsiniz ki, 1900’lerin başında ne anlatılmışsa, halen geçerli tüm cümleler. Ben bu kitabı edinmenizi ve satır satır, yavaşça okumanızı öneririm. Mutlaka her kitaplıkta olmalı. Kitap uzun süredir tükenmişti ancak geçen hafta sanırım yeni basımı yapıldı, şu an bulunabiliyor. Okursanız yararını göreceğinizi düşünüyorum. Herkese iyi akşamlar, selamlar.

Diğer kitap tavsiyelerimi ve incelemelerimi okumak isterseniz lütfen buraya tıklayın.

Not: Yazılarımın size bir şeyler kattığını düşünüyorsanız, lütfen aşağıdaki sosyal medya butonlarını kullanarak arkadaşlarınızla paylaşın.

Bir Borsa Spekülatörünün Anıları Kitabına Yakından Bir Bakış yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.