Bu öyle bir hata ki, kendi adı bile var: Brown Bottom

İngiltere açısından feci bir finansal facia ancak şimdilerde okuması keyifli bir anektod.

Hikaye Gordon Brown’ın İngiltere Maliyet Bakanlığı yaptığı 1999 yılında yaşanıyor.

O yıllarda altın “faiz getirisi olmayan” pasif bir varlık olarak görülmeye başlanmıştı. Hatta altını “yatırım olarak görmemek” modası da hızlanmıştı.

Ülkeler ve kişiler hem faiz alamadıkları, hem de neredeyse “değerlenmeyi” tamamen unutmuş bu varlıktan çıkıyorlardı.

Çünkü altın 1980 – 2000 yılları arasında, yani tam 20 yıl boyunca yatay/düşüş seyrindeydi.

Düşünün 20 yıl boyunca elinizde tuttuğunuz varlık ne faiz getiriyor, ne de değerleniyor.

Dolayısıyla bir çok ekonomist altını “artık geçmişte kalan” bir para birimi olarak görmeye başlamıştı.

Gordon Brown, tüm bu bilgiler ve değerlendirmeler ışığında, kendi bakanlığının bürokratlarıyla birlikte bir karar alarak, merkez bankası rezervlerini altın yerine tahvil ve döviz gibi faiz getirisi olan enstrümanlara kaydırmak istedi.

O ara İngiltere Merkez Bankasında yaklaşık 395 ton altın vardı.

İngiltere Maliye Bakanı Gordon Brown’ın aldığı bu karar kamuoyu ile paylaşıldı. Altın rezervleri kademeli olarak, onsu yaklaşık 250-300$ civarından satıldı.

Satış çok uzun sürdü, bu satış altın fiyatlarını da çok baskıladı.

Sonunda bu satışlar bitince, hatta bu satışların bitişinden NEREDEYSE HEMEN SONRA, altın fiyatları sert yükselmeye başladı.

20 yıldır uyuyan dev uyandı.

Bir ons altının fiyatı yıllar içerisinde önce 1.000$’ın, sonra 2.000$’ın üzerine çıktı.

Bu ralli tam da İngiltere Merkez Bankasının altınları 350-400$ civarlarından satmasından sonra başladı.

İşte bu tarihi zamanlama hatası piyasalarda Brown Bottom, yani “Brown Dibi” olarak tanımlandı ve onlarca danışmanı, onlarca bürokratı olan devasa bir ülkenin bile bu tarz hatalar yapabildiğini gösterdi.

Altının Brown Bottom dönemini aşağıda yeşil ile işaretledim.

Satışlar biter bitmez başlayan dev ralliye de iyice bakın.

Bundan sonra da “yahu olabilecek en yanlış zamanda satmışım iyi mi” demeyin, gördüğünüz gibi koskoca İngiltere Merkez Bankası da dipte satabiliyor 🙂

Not: Eğer altınlar satılmasaydı şu an İngiltere Merkez Bankasının 45–50 milyar GBP bandında bir altın rezervi olacaktı ekstradan.

Kaynak: https://en.wikipedia.org/wiki/1999%E2%80%932002_sale_of_British_gold_reserves

Brown Bottom / Brown Dibi Nedir? İngiltere Merkez Bankasının Tarihi Zamanlama Hatası yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Bir süredir bloga uzun uzadıya, keyifli bir yazı yazmamıştım, o gün bugün olsun ve bu yazıyı sizler için yazayım istedim. Bugünkü yazımda, Price Action ve Trend takipçiliğinin ilham verici isimlerinden biri olan, benim de şahsen çok sevdiğim ve çok ilham aldığım, fikirlerini kendi sistemime entegre ettiğim o önemli kişinin, Nicolas Darvas’ın ve onun kazandıran trading felsefesinin üzerinde duracağım.

Nicolas Darvas Kimdir?

Detaylara girmeden, önce size biraz Nicolas Darvas’tan bahsedeyim. Kendisi 1920 yılında Macaristan’ın Budapeşte şehrinde doğmuş, aslen dansçı olan ve tesadüfen borsa dünyasına adım atmış efsanevi bir trader. Dansçılık kariyeri sırasında dünyanın birçok yerini gezmiş, hatta İstanbul’da da bir süre kalmış.

Darvas’ın borsaya girişi ise oldukça ilginç: Bir dans gösterisi sonrası ücretini nakit yerine hisse senetleriyle alan Darvas, bu tesadüfi başlangıçla kendini borsa dünyasında bulmuş. Sonrasında kendi trading sistemini geliştirmiş ve bu deneyimlerini “2 Milyon Doları Nasıl Kazandım” adlı kitabında toplamış.

Bu kitap şimdinin Price Action’cıları ve Trend Takipçileri için neredeyse kutsal kitap olarak görünür. İsminin “best seller” tarzı klişeliğine bakmayın, eğer trading ile ilgiliyseniz bu kitabı mutlaka okumanız gerekir.

İyi haber şu ki, kitap geçen yıl güzel bir Türkçe ile dilimize de kazandırıldı. Dolayısıyla bu güzel kitabı okuyup içselleştirmek için illa İngilizce bilmenize gerek yok.

Şimdi size, Darvas’ın bu kitabında bahsettiği en önemli 5 temel trading kuralından bahsedeceğim.

Darvas’ın 5 Temel Trading Kuralı

Nicolas Darvas, tüm trading kariyerini ve başarılarını aslında şu 5 temel kural üzerine inşa etmiş.

Kurallar ve detayları şöyle:

1- Aracı Kurumlardan Tavsiye Almamak

Darvas, öncelikle hiçbir aracı kurumdan veya müşteri temsilcisinden öneri almamayı prensip edinmiş. Bunun tabi bazı nedenleri var. Nedir bunlar?

Darvas, aracı kurumlardan ve müşteri temsilcilerinden öneri ve yatırım tavsiyesi almaya karşı, çünkü aracı kurumlar ile traderlar arasında bir zaman sonra önemli çıkar çatışmaları başlayabileceğini düşünüyor. Yani aracı kurum veya müşteri temsilcisi, normalde fırsat görmediği bir pozisyonu, sadece kendi yararlı için yatırımcılara ve traderlara taşıttırabiliyor.

Ek olarak, aracı kurumlar daha fazla işlem yapılmasından kazanç sağlıyor, dolayısıyla normalde alınmaması gereken pozlar sadece daha fazla komisyon amacıyla aldırılabiliyor.

Darvas aynı zamanda tüm müşteri temsilcilerinin aynı yetkinlikte olmayabileceğinden bahsediyor, dolayısıyla iyi müşteri temsilcisi yerine kötü bir müşteri temsilcisi, kişinin kötü kararlar vermesine de yol açabilir.

Darvas ek olarak, kendi sistemiyle barışık olmak ve kendi sisteminin tüm sorumluluğunu üstlenmek adına yatırım danışmanları ve aracı kurumları reddediyor.

Öyle ki, belli bir başarıya ulaştıktan sonra Wall Street’e gitmiş, ancak oradaki kaotik ortamdan rahatsız olmuş ve aracı kurumuna “sadece benim talimatlarım doğrultusunda alım/satım yapın, onun dışında benimle iletişime geçmeyin” demiş.

2- Borsa Klişelerini Reddetmek

Darvas, borsada sık kullanılan kalıpların ve klişelerin bizi yanlış yönlendirebileceğini savunuyor. Özellikle Türkiye’de yaygın olan şu iki klişeye dikkat çekebiliriz:

“Benden alan da kazansın”: Bu söylem aslında kar etme korkusundan kaynaklanıyor. Devam eden bir trendi, “karı realize etme” bahanesiyle erken terk ediyoruz. Kazancı hemen cebe atıyoruz, böylece sistemin profit factorünü düşürüyoruz, sistemin olası zararlarına daha az yer açıyoruz.

“Satmadıkça zararda değilsin”: Bu da son derece yanıltıcı bir düşünce. Paranızın bir hissede kilitli kalması, fırsat maliyeti ve enflasyon etkisi düşünüldüğünde aslında ciddi bir zarar anlamına geliyor. Ek olarak psikolojik açıdan da zararda uzun süre kalmak çok yıpratıcı.

3- Likit Olmayan Hisselerden Uzak Durmak

Darvas, hacmi düşük, likiditesi az olan hisselerden uzak durulması gerektiğini vurguluyor. Çünkü:

• Likiditesi az hisselerin alım ve satım işlemleri zorlaşıyor. İstediğiniz yerden girip, istediğiniz yerden çıkmanız mümkün olamıyor. Slipaj yiyorsunuz.
• Yüksek miktarda alım yapmak istediğinizde fiyatı yukarı itiyorsunuz.
• Satmak istediğinizde fiyatı aşağı çekiyorsunuz.
• Acil çıkış gerektiren durumlarda sıkıntı yaşayabiliyorsunuz.
• Nakite dönmeniz çok zaman alıyor.

4- Dedikodu ve Tüyolara İtibar Etmemek

Darvas, ne kadar cazip görünürse görünsün dedikodu ve tüyoları kesinlikle dikkate almamayı öğütlüyor. Çünkü:

• Tüyo size ulaştığında genellikle iş işten geçmiş oluyor.
• Tüyo, genelde alım yapanların çıkış yapmak istediği aşamada yayılıyor.
• Bu tür bilgilerle hareket eden kişiler genellikle “piramit”in en altında yer alıyor.

5- Orta Vadeli Trendlere Odaklanmak

Son olarak Darvas, çok sayıda hissede küçük karlar peşinde koşmak yerine, tek bir hissenin orta vadeli trendine odaklanmayı tavsiye ediyor. Bu kural aslında Swing Trading‘in de özünü oluşturuyor:

• Orta vadeli (7-15 günlük) trendleri takip etmek.
• Sürekli alım-satım yapmak yerine trendi sürmek.
• Komisyon maliyetlerinden tasarruf etmek.
• Risk/ödül oranını dengelemek.
• Trade psikolojisini korumak.

Bu yaklaşım, her gün küçük karlar için riske girmektense, daha büyük ve sürdürülebilir kazançlar elde etmeyi hedefliyor.

Özetle, sevgili dostlar,

Nicolas Darvas’ın bu 5 kuralı, sadece kendi zamanı için değil, günümüz piyasaları için de geçerliliğini koruyor. Price Action ve Trend takipçiliği yapan traderlar için bu prensipler, karmaşık sistemlerden çok daha değerli olabilir.

Yukarıda da bahsettiğim gibi, Darvas’ın “2 Milyon Doları Nasıl Kazandım” kitabı Türkçeye de çevrilmiş durumda. Borsa ve trading ile ilgilenen herkesin mutlaka okuması gereken, sade ve net bir dille yazılmış bu kitap, Price Action bazlı trading yolculuğunuzda size ışık tutacaktır.

Bu içeriği çok daha detaylı bir şekilde, üstelik videoyla izleyebilirsiniz. İzlemek için Borsanın İzinden YouTube kanalında yayınlanan Nicolas Darvas analiz videosundan buradan ulaşabililirsiniz.

Nicolas Darvas’ın 5 Altın Trading Kuralı yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Eh, kolay değil, çok büyük bir adam göç etti bu dünyadan.

Şöyle anlatayım,

• Bir fon, diğer fonların ortalama yönetim ücreti %2’yken, yatırımcılarını %5 yönetim ücreti vermeye nasıl ikna edebilir?
• Bir fon, diğer fonlar kazançtan ortalama %20 alırken, yatırımcılarını %44 kar payı vermeye nasıl ikna edebilir?
• Bir fon, dışarıda onlarca farklı fon varken ve bu fon yeni yatırımcıya kapalı olmasına rağmen, binlerce yatırımcıyı kapısında nasıl sıra bekletebilir?

Bir fon düşünün, adı Medallion fonu olsun.

Bu fon, ana endeksi SP500 %38 küçülürken, aynı yılda %120 büyüsün. Bu fon, SP500’ü uzun vadede getiri performansında tam 500’e katlasın.Bu fon, Amerika’da aktif tüm fonlar arasında üst üste 8 yıl “en yüksek getirili fon” seçilsin. Bu fon, yıllık ortalama net gelirde dolar bazlı %66.1’i görsün.

Rakamlar inanılmaz ve gerçekleşmesi güç geliyor değil mi?

O zaman James Harris Simons ile tanışmanız gerekiyor.

Kendisi 1938 Massachusetts doğumlu. Matematikçi. The Financial Times’ın deyimiyle “dünyanın en zeki milyarderi”. Tüm zamanların en başarılı fon yöneticisi.

1970’lerin sonuna doğru ilk fon çalışmalarına başlıyor ve ağırlıklı olarak vadeli emtia piyasalarında teknik ve temel analiz kullanarak işlem yapıyor. İyi bir başarıya ulaşıyor ancak hiçbir zaman kafasında “bu paraları kazanıyorum çünkü şöyle bir sistem takip ediyorum” şeklinde bir netliğe kavuşamıyor. Bu onu hep rahatsız ediyor. Bilerek ve planlı bir şekilde para kazanamadığını, çoğunlukla şans faktörüyle ilerlediğini düşünüyor.

Zaman geçiyor, yıl 1988.

Jim Simons bu sefer efsane Medallion Fonunu kuruyor ve bu sefer işe tamamiyle sistematik yaklaşıyor. Tüm finansal ürünlerin geçmişe doğru çok büyük verilerini çekiyor ve zamanının büyük kısmını backteste harcıyor. Bir sürü matematikçi, bir sürü bilgisayar mühendisi, bir sürü bilim adamıyla çalışıyor. Asıl farkı IBM’den transfer ettiği Bob (Robert) Mercer ile yaratıyor.

Bob Mercer ile yönettikleri fon inanılmaz başarılı oluyor ve büyük efsane Jim Simons iyice tanınıyor.

Sonrasını biliyorsunuz zaten. Bir sürü farklı yerde anlatıldı, anlatılacak.

Asıl ben bu yazıda bilineni değil, kendimi anlatmak istiyorum.

Klişe detaylara pek fazla girmeden, benim Jim Simons’tan öğrendiklerimi paylaşmak istiyorum. Çünkü Trading ile az çok aşina olan ve okumayı/araştırmayı seven herkesin yolu bir yerde, bir şekilde Jim Simons ile kesişiyor. Benim de kesişti.

Peki kesişti de, kendime ondan ve tecrübelerinden neler kattım?

İşte kendi ağzından 5 cümle ve benim ağzımdan açıklamarıyla, Jim Simons’tan öğrendiklerim.

İlk Cümle:

• “We have three criteria: If it’s publicly traded, liquid and amenable to modeling, we trade it.” / “Herhangi bir üründe işlem yapmak için üç kriterimiz var, halka açık olacak, likit olacak ve modellemeye uygun olacak”

Bu cümle çok çok önemli, ancak Trading’e ilk başladığınızda bunun önemini çok fark edemiyorsunuz. Başarılı bir sistem kurup, kasayı yavaş yavaş büyüttüğünüzde fark ediyorsunuz ki slipaj (slippage) diye bir şey var ve bir kağıda girmenin ve çıkmanın da maliyeti mevcut. Yani yüksek bir bakiyeyle çoğu kağıda istediğiniz fiyattan girip, istediğiniz fiyattan çıkamıyorsunuz. Bunu becerebilmeniz için emirleri zamana yaymanız gerekiyor çünkü tahtada elinizdeki emirleri karşılayacak karşıt yok.

İşte burada, bu cümle önem kazanıyor. Bir tahtanın “likit” olması çok önemli. İstediğiniz bakiyeyi tahtaya 3-4 kademede sokamıyorsanız ve o bakiyeyi tahtadan 3-4 kademede çıkartamıyorsanız, o tahta size uygun olmayabilir.

Bunun yanında, ürünün grafiğinin de geriye doğru gözlemlenebilir ve üzerinde çalışılabilir olması gerekiyor. “amenable to modelling” o anlama geliyor. Yani geçmişe doğru gidip, grafiğin patternlerini, formasyonlarını veriye döküp backtest yapılabilir olması gerekiyor.

Mesela, daha yeni halka arz olmuş ve işlem gördüğü gün sayısı 15-20 gün olan bir kağıtta analiz yapmak zordur, çünkü fiyatın hafızası oluşmamıştır. Dolayısıyla bu grafikten ve bu yetersiz datadan verim almak mümkün değildir.

Devam edelim,

İkinci Cümle:

• “We search through historical data looking for anomalous patterns that we would not expect to occur at random.” / “”Rastgele oluşamayacak kadar anormal kalıpları bulmak için geçmiş verileri araştırıyoruz.”

Bu aslında Nicolas Darvas’ın da şu yazıda bahsettiği mevzuyla birebir aynı. O da diyor ki, eğer günlerce, haftalarca, aylarca fiyatına sakince ve az hacimle devam etmiş bir kağıda birden yüksek bir hacim giriyorsa, orada bir şeyler değişmek üzeredir.

Biz de teknik analizde “anormali” bulmaya çalışıyoruz. Normalde geçilemeyen dirençlerin geçilmesi, kırılamayan konsolidasyonların kırılması, her defasında sıkışan fiyatın bu defa sıkışmaması.

Teknik Analiz aslında kabaca bir “anormali bulma ve bu anormali yaratan akışa eşlik etme” işi.

Devam.

Üçüncü Cümle:

• “We don’t override the models.” / “Sürekli sistem değiştirmiyoruz”

Evet, bunun direkt çevirisi belki “sürekli sistem değiştirmiyoruz” değil ama ben böyle yazmayı daha uygun buldum.

Buradaki mesaj aslında teknik analist olmak isteyen herkesin mutlaka öğrenmesi gereken bir şey. Yeni başlayanların en çok yaptığı hata, bir sistemi kurduktan sonra sistemin performansını ölçmek için gerekli zamanı o sisteme vermemek oluyor. Bir iki kayıptan sonra hemen başka bir sisteme geçiliyor. Belki terk edilen sistem harika bir sistemdi ancak ona bu fırsat verilmiyor. Böylece yarım kalmış ve sabredilememiş binlerce sistem, kişinin trading çöplüğünde bekliyor.

Dördüncü Cümle:

• “We’re right 50.75 percent of the time… but we’re 100 percent right 50.75 percent of the time. You can make billions that way.” / “Her 100 denememizin 50.75’inde haklı çıkıyoruz ama bu %50.75’te %100 haklı oluyoruz”

Bu cümle de bence Jim Simons’ın en önemli, en vurucu cümlelerinden biri. Winrate değil, Profit Factor daha önemli cümlesi. Yani, sizin kazançlı işlemleriniz, kayıplı işlemlerinizden ufak bir tık bile fazla olsa, kayıpları kısa keserek, kazançlara maksimum tutunarak çok büyük farklar yaratabilirsiniz. Riske ettiğiniz her 1 birim para için 3 birim para kazanın, winrate’iniz %40 olsa bile iyi paralar kazanabilirsiniz.

Beşinci ve son cümle:

• “Our job is to survive, If we’re wrong, we can always add positions later”

Öğrencilerime hep şunu diyorum: “doğru zaman gelene kadar hayatta kalmak, trading’in özeti bu”. Peki neden trading’de doğru zaman gelene kadar hayatta kalmak zor? Çünkü dürtüsel işlem denen bir şey var, duygusal manipülasyona çok açıksın, ekranda sürekli yeşiller kırmızılar seni içeri çağırıyor, aracı kurum arıyor, sosyal medya “hadi işlem yap bak herkes zengin oldu” diyor. Dayanamıyorsun. Sabır gösteremiyorsun. Sanki sen içeri girmezsen, herkes zengin olacak, sen öyle onların arkasından bakacaksın gibi hissediyorsun. Halbuki öyle bir şey yok. Trading is a waiting business. Unutmayın. Biz her zaman değil, doğru zamanda oyunda olacağız. Doğru çeşmeye, doğru kovayı koyacağız.

Evet dostlar, yine çeşitli gevezeliklerle bu yazıyı bitiriyorum. Jim Simons, herkesin olduğu gibi benim için de önemli biri, onu kaybetmenin üzüntüsü içindeyim. Ruhu şad olsun, dünyaya bıraktığı hikayeler ve tecrübeler nesiller boyu aktarılacak.

Yazımı sevdiyseniz eşle, dostla paylaşın, emek verilen şeyin diğer insanların ekranlarına misafir olması hoş bir şey.

Teşekkürler, selamlar.

Jim Simons ve Kendisinin 5 Cümlesiyle Bana Kattıkları yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Yetmedi, bir gözü katarakt oldu, ameliyat sonrası iyileşmedi, gözüne kan oturdu ve kalıcılaştı. Buna rağmen, başına gelen her şeyle soğukkanlı bir şekilde mücadele etti, ayakta durdu, her akşam yatağa yeni bir şeyler öğrenerek girmeye çalıştı.

Tabi ki, tam 99 yaşında dün hayata gözlerini yuman, Warren Buffet’ın sağ kolu, Berkshire Hathaway’ın başkan yardımcısı, büyük yatırımcı, iş adamı Charlie Munger’den bahsediyorum. Buffet’ın kendisi hakkında “O olmasaydı, şirketi buralara getirmek mümkün değildi” dediği kişi.

Dostlar, bu yazıda, bu zincirde size hem bir Trader olarak, hem de “yaşamın için doldurmaya çalışan” bir profesyonel yaşayıcı olarak Charlie Munger’den ne öğrendiğimi anlatacağım.

İnternette herhangi bir videosunu izlediyseniz, kendisini güler yüzlü, esprili ve sakin kişiliğiyle tanırsınız. Sakinliği aslında çocukluğundan kalma. Kendi “ne olursa olsun soğukkanlı kalmak gerek” kararını nasıl aldığını şöyle anlatıyor:

“Babamın arkadaşlarından biri Nebraska Üniversitesi’nin baş matematikçisiydi. Aileden yoksullardı ama kendisinin olağanüstü zekasının gücü sayesinde yoksulluktan kurtulmuştu. Kendisinin zekası, olgunluğu, bilgisi, yetenekleri beni çok etkilemişti”

“Bir gün evinde bir su sızıntısı keşfetti, su sızıntısı evdeki önemli eşyalara ciddi zararlar vermişti. Bu adam, benim gözlerimin önünde delirdi, çılgına döndü, eşyaları sağa sola fırlatmaya başladı, bu dahi kafadan tam bir delirmişlik fırladı”

“Bu dahinin gözümün önünde bu delirmişliğinde sonra dedim ki, dünyanın en büyük akılları, en büyük dâhiler, en potansiyelli adamlar bile bu mantıksız patlamaların kurbanı olabiliyorsa, o zaman soğukkanlılığını ve hatta cesaretini koruyan herkes oyunun çok ilerisinde olabilir”

“Bu an, benim için tam bir uyanıştı, o zaman anlamıştım ki dünyada çok büyük mantıksızlıklar, çok büyük sıkıntılar, çok büyük aksilikler gelecek başıma, eğer tüm bu aksiliklerin karşısında sakin kalabilirsem, neredeyse tüm sorunları yavaş yavaş çözebilirim”

Charlie Munger’e göre, kişiye sadece ekstra bir zihinsel güç, büyük bir akıl ve yetenek değil, aynı zamanda doğru bir MİZAÇ da gerekliydi. Doğru bir yaklaşımla yönetilemeyen hiçbir sorun çözülemezdi. Bunun bilincine erken vardı ve kendini bu şekilde geliştirdi.

O yüzden zaten yazdığı, söylediği her cümlede dingin bir soğukkanlılığın vermiş olduğu büyük bir olgunluk var. Yüzünde her zaman görebileceğiniz bilge bir gülümseme var. Konuştuğu zaman sürekli cümle aralarına serpiştirdiği esprilerinde bir rahatlık var.

Ben Charlie Munger’i, Warren Buffet’tan daha bilge biri olarak tanıdım, öyle bildim. Tabi ki bu iki mastermind’ı kapıştırmak, karşılaştırmak mantıksız, ancak her ikisini tanımaya da eşit zaman ayırdığım düşünülürse, Charlie Munger’den daha çok şey öğrendim.

Charlie Munger, Bir Trader’a Ne Öğretebilir?

Bu zincirde, Trader olarak ondan öğrendiğim bazı konuları anlatacağım. Öncelikle, bir insanın başarıya ulaşabilmesi için çok büyük bir zeka, çok büyük bir dahilik, çok büyük bir yetenekten ziyade, çok büyük bir disipline sahip olması gerektiğini Charlie Munger’den öğrendim.

Zenginlik ve refah çoğu zaman iyi bir zekanın değil, iyi bir disiplinin ödülüdür. Hayatımda yaşadığım 39 yıl bana bunu çok net olarak gösterdi. Ne büyük zekalar şu an yatakta kıçını kaldırmaktan aciz bir bilseniz. Halbuki, onlardan çok daha az zekalı birileri, kurdukları sistemle, bu sistemin peşinden disiplinle giderek büyük refah içerisindeler.

Charlie Munger de şöyle diyor: “İnanılmaz büyük bir zekaya sahip olmana gerek yok, ortalamanın biraz üstünde bir zekayı çok uzun süre disiplinle buluşturabilirsen, ortalamayla aradaki fark tahmin edemeyeceğin kadar açılacaktır.”

Kendisinden öğrendiğim ikinci şey, ne kadar başarılı bir Trader, ne kadar başarılı bir Yatırımcı olursan ol, asıl önemli olan şeyin soğukkanlı, sakin karar verebilen bir mizaç olduğu.

Çok yüksek IQ’lu onlarca Trader, onlarca yatırımcı, yanlış bir duruştan, yanlış bir mizaçdan ve bunun insana getirdiği panikten, korkudan, psikolojik yükten dolayı büyük goller yiyor.

Şu net ki, Bir Trader olarak, yaptığım analizler doğru olsa bile, eğer o analizin içindeyken kendi mizacımı, duruşumu, sakinliğimi koruyamazsam, o doğru analizden çok yanlış zamanda, hatta para kaybederek çıkabiliyorum.

Charlie Munger şöyle diyor, “Simplicity has a way of improving performance by enabling us to better understand what we are doing.”

Şöyle çevirebiliriz: “İşleri basit tutmak, ne yaptığımızı daha iyi anlamamıza, bu da performansı arttırmamıza yol açıyor”

Bu konudaki takıntımı biliyorsunuz. Zaten hep dediğim şey aynı: grafikleri temizleyelim, olabilecek en temiz çizimleri yapmaya çalışalım, grafiklerden tüm gereksiz şeyleri kaldıralım, eğer bir teknik argümanı kullanmayacaksak onun yeri grafik değildir

Grafiği temizleyerek, anlayışı basitleştiriyoruz ve anlayışı basitleştirerek, performansı arttırıyoruz. Temiz bir grafikte riskimizin ne olduğunu, ödülümüzün ne olduğunu çok daha net biliyor, fiyat hareketlerini daha temiz ve gürültüsüz yorumlayabiliyoruz.

Ve, son olarak, tabi ki en sevdiğim cümlesi, her defasında yatağa az da olsa bir şeyler öğrenerek, binaya küçük de olsa bir tuğla daha koyarak gitmenin özeti:

“I constantly see people rise in life who are not the smartest, not even the most diligent, but they are learning machines. They go to bed every night a little wiser than they were when they got up and boy does that help, particularly when you have a long run ahead of you.”

Hayatta gelişmenin, ilerlemenin, başarmanın belki de en basit yolu. Bir sayfa da olsa bir şeyler oku, tek bir makale de olsa bir şeyler analiz et, tek bir video da olsa izle, tek bir ders de olsa tamamla, tek bir adım da olsa at, tek bir şey de olsa öğren.

Bugün 1’le başlarsın, yarın 1.000 olur. Bugün 10 sayfa okuyarak başlarsın, yarın bir kitap biter. Bugün bir ders tamamlarsın, yarın usta olursun. Bugün bir ağaç dikersin, yarın orman olur. Aklında ne hedef varsa, ne yapmak istiyorsan, yaparsın. Yeter ki başla ve devam et.

Chalie Munger’in ölüm haberini sabah aldım, sonra kendisiyle ilgili yıllardır tuttuğum notlara baktım, kendisinden gerçekten çok şey öğrenmişim, öğrendiğim şeyleri hem kendi kişisel hayatıma, hem trading hayatıma adapte etmişim, kendisini okuyarak kendimi geliştirmişim.

Böyle büyük adamlar nadir gelir. Üstelik, şu teknoloji çağında, kendisinin onlarca röportajı, cümlesi, fikri, zikri, kitabı tek tuş uzağımızda. Lütfen üşenmeyelim, kendisinin bu dünyaya bıraktığı bilgeliğin peşine düşelim. Baba, büyüksün, toprağın bol olsun.

Charlie Munger’den Trading Hakkında Neler Ögrendim? yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Jesse Livermore gibi, Nicolas Darvas gibi, Richard Wyckoff gibi onlarca Trading efsanesinin elindeki tüm teknolojik imkan sadece buydu.

Hatta, bazılarında bunlar bile yoktu.

Darvas, turneden turneye koşarken sadece broker’ından telgrafla aldığı kapanış fiyatlarını kendi Darvas Box sistemine koyarak işlem yapıyordu.

Borsanın günlük işlemleri aşağıdaki tarz tek sayfalık bültenlerle yayılıyordu.

1900’lü yılların başlarından ortalarına kadar, bilgisayarlar teknik analizin içine henüz girmeden tüm mevzu bir beyaz kağıt üzerine aşağıdaki şekilde çizilen grafiklerden ibaretti:

Bu rakamlar Ticker denilen bir aletten geliyordu, manuel şekilde alınıp kağıtlara kaydediliyor ve sonradan fiyat hareketleri birleştiriliyor ve teknik analiz yapılıyordu.

Şimdi ise, bırakın bilgisayarı, elinize uyanır uyanmaz aldığınız cep telefonundan size binlerce rakam, binlerce grafik, binlerce fiyat akıyor.

Tek tıkla, anında.

Bilgiye ulaşma hızı, tarihin hiçbir döneminde şu an bize sunulan kadar olmamıştı.

Binlerce indikatör, binlerce çizim aracı, binlerce hisse, binlerce analiz yöntemi.

Resmen zenginlik(!) içerisinde yaşıyoruz.

Peki bu iyi bir şey mi? Yoksa kötü bir şey mi?

Eğer tek bir tıkla ulaştığınız milyonlarca bilgiyi süzebilme ve kendinize en uygun olanı bir kenara ayırma bilinciniz, yeteneğiniz varsa, çok açık söyleyebilirim ki, şu an tarihin en mükemmel döneminde yaşıyorsunuz.

Ancak eğer tüm bu bilgiler sizde bir kakafoni yaratıyorsa, kafanız karışıyorsa, ne iyi, ne kötü ayırt edebilecek yetkinlikte değilseniz, tüm bu veriler, bilgiler sizin dürtüsel-ilkel tarafınızı ortaya çıkartıyor.

Bu da sizin Trading performansınızı etkiliyor.

Yani, aslında, akşamdan akşama sadece hissenin kapanış fiyatlarına ulaşabilen eski efsane Traderlar, şu an işlem yapmaya çalışan güncel Traderların %95’inden daha avantajlı.

Çünkü bugünün Traderları, parmaklarının ucundaki milyonlarca bilgiyi tasnif etmeyi, iyiyi kötüden ayırmayı, kendine en çok yarayacak ve işi basitleştirecek bilgiyi tanımayı BİLMİYORLAR.

Eğer bunları yapacak yetkinliğiniz yoksa, elinizin altındaki milyonlarca bilginin size ne gibi bir avantajı olabilir ki?

Tam tersi, inanılmaz bir dezavantajı oluyor ve olacak.

Bir ekranda ne kadar fazla indikatör, ne kadar fazla teknik argüman, ne kadar fazla çizgi varsa, görüş açınız aslında o kadar fazla felç oluyor.

Buna Analysis Paralysis deniyor, yani Analiz Felci.

Şu yazımda bahsetmiştim.

Peki, Ne Yapmalı?

Peki bizim ne yapmamız gerekiyor? Bu yazının ana fikri nedir?

İşte, size önerebileceğim bazı maddeler:

1. Mevzuyu önce karıştırın, her şeyi öğrenin, sonra da kademe kademe sadeleştirin. Ancak mutlaka sadeleştirmeniz gerekir, çünkü bu işi, bu mevzuyu daha fazla karıştırarak başaramazsınız.
2. Eski Traderların hemen hepsi sadece ve sadece kapanış fiyatları üzerinden sinyal üretirdi. Gün içi işlem yaparak kendinizi piyasanın kurbanı haline getirmeyin. Piyasa hemen hemen her zaman, sizi duygusal olarak manipüle ederek ayakta duruyor.
3. Temiz çalışın. İhtiyacınız olan şey aslında bir “edge”. Yani, kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalacağınız bir alım-satım stratejisi. Bu çoğu zaman tek bir çizgiyle bile ulaşabileceğiniz bir şey. Ne kadar az girdi, o kadar kaliteli çıktı.
4. Bu efsane Traderların hayatlarını mutlaka okuyun. Onlardan öğreneceğiniz çok şey var. Çok şey var. Unutmayın.

Sağlıcakla kalınız.

Bir Kağıt, Bir Kalem, Bir Cetvel ve Milyonlar yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

• William O’neil’in hayatını kaybetmesi.

Henüz Van Tharp’ı 2022’de kaybetmemizin üstüne bu haber beni hem üzdü, hem de düşüncelere gark etti.

Bu camiada milyonlarca kişiyi yazdıklarıyla, duruşlarıyla ve vizyonuyla etkilemiş önemli kişilerin “bir bir gittiği” döneme geldiğimizi düşündüm.

Muhtemelen yakın zamanda, şu an 70’lerini ve 80’lerini yaşayan Ed Seykota gibi, Larry Hite gibi, Peter Brandt gibi efsanevi Traderların da vefat haberlerini duyacağız.

Zaman geçiyor, kimse önünde duramıyor, bunu kabul etmek gerekir. Ancak şunu da bilmeli ki, bu kişiler yarattıklarıyla ve dokunduklarıyla zaten halihazırda ölümsüzler.

Ne mutlu onlara.

William O’neil, özellikle How to Make Money in Stocks kitabıyla, Traderlık hayatımın ilk yıllarında bana derinden dokunan, çok sevdiğim, bazı yönlerini örnek aldığım ve kendisinden çok şey öğrendiğim çok değerli bir Trader ve Yatırımcı.

Ölümünün anısına, hakkında birkaç kelam etmek istiyorum.

Kendisi esasen tam bir “Amerikan Başarı Hikayesi”.

William O’neil, 1933’te, Amerika Oklahoma’da, tam da Amerikanın (ve dünyanın) yaşadığı en büyük krizlerden birinin tam içine, Büyük Buhrana (Great Depression) doğuyor.

Ailesi bu krizden en çok etkilenen aileler arasında. Babası işini kaybediyor, ciddi bir gelir kaybı ve fakirleşme yaşıyorlar.

İçinden geçmiş olduğu bu dönem, William O’neil’e çok büyük bir finansal disiplin alışkanlığı ve çalışkanlık kazandırıyor.

İş hayatına çok erken yaşta atılmak zorunda kalıyor ve ailesini finansal olarak desteklemek için gazete dağıtıcılığı işine başlıyor.

1955’de Southern Methodist Üniversitesinden İktisat alanında mezun oluyor. Askerliğini yapıyor. Askerlik sırasında tanıştığı birkaç kişiden hisse senetleri piyasasını duyuyor ve ilk hisse senedi alımını o aralar yapıyor.

5 adet Procter&Gamble hissesi.

“Hisse senetlerine merakım askerdeyken başladı, P&G hisselerini aldıktan sonra biraz para kazandım, kazandığım bu para beni işin tamamen içine çekti ve kariyerimi de bu alanda yapmaya karar verdim” diyor, bir röportajında.

O ara, Amerika’da hisse senedi piyasası denince akla Wall Street geliyordu. Aslında halen öyle. Ancak William O’neil, başka yerlerde daha fazla fırsat olacağını düşünerek, finansal piyasalardaki kariyerine Los Angeles’ta başlıyor.

Kimseyi tanımadan, hiçbir çevresi olmadan, LA’de bir firmada Broker olarak işe başlıyor. Çalıştığı şirketin kendisine verdiği herhangi bir müşteri portföyü yok, şehre yeni taşınmış, kimseyi tanımıyor.

Yani tam anlamıyla SIFIRDAN başlıyor sektöre.

İlk yaptığı iş, o zamanlar çok çok iyi yönetilen hisse senedi fonlarının başarısının arkasındaki formülü incelemek. Dönemin en popüler fonlarından biri olan Dreyfus Fonunu masaya yatırıp araştırıyor ve görüyor ki, bu adamların tüm yatırım kararları grafikler ve geçmiş fiyat analizi üzerinden yapılıyor.

Yani, Dreyfus fonu yatırım kararlarını teknik analiz kullanarak yapıyor.

William O’neil, o ana kadar teknik analizden ve fiyat hareketlerinin yorumlanmasından çok haberdar değil, bu konuyla ilk kez karşılaşıyor ve çok etkileniyor.

Anlıyor ki, hisse senetleri piyasasının geleceğinde veri-fiyat analizi, teknik çizimler ve fiyat hareketlerinin yorumlanması gün geçtikçe daha da ağırlık kazanacak.

O zamanlar bilgisayarlar herkeste bulunan şeyler değil, çok yer kaplıyor ve işlem kapasiteleri çok kısıtlı. Amerika’da çok az şirkette bu imkanlar mevcut.

William O’neil, çalıştığı şirkete bilgisayar yatırımı yaptırıyor ve hisse senetlerinin grafikleri üzerinden ilk çalışmalarını yapmaya başlıyor. Tüm Amerika’da, hatta tüm dünyada, bilgisayarlarla yapılan başlangıç seviye teknik analizi kullanan nadir Traderlardan oluyor.

En büyük yeteneklerinden biri, tüm duygularını bir kenara koyup sadece hissenin fiyat hareketlerinden beslenmesi. Bu tarafını gittikçe geliştiriyor ve en büyük parasını o yıllarda Chrysler, Korvette ve Syntex firmalarından kazanıyor.

Bu parayla, 1963’te kendi şirketini kuruyor: William O’neil & CO.

Bu şirket, o aralar piyasadaki en “bilgisayar ve veri analizi” odaklı şirket.

Şu an size belki inanılmaz gelmiyor, ancak dikkatinizi çekerim, yıl 1963.

Şu an oturup Matrikste, Tradingview’de istediğiniz veriye saniyesinde ulaşıyorsunuz, ancak 1963’te bilgisayarlar halen neredeyse ufak bir oda büyüklüğündeydi.

1963 için komple veri analizinden beslenen bir hisse senedi firması kurmak büyük bir devrimdi.

Bu bilgisayarlardan ve verilerden analiz ettiği dataları abonelerine günlük olarak göndererek bir bülten başlatıyor ve bu hareketi de çok çok büyük bir ses getiriyor. Müşterileri artıyor, işler büyüyor.

Müşterilerinden gelen talep üzerine geliştirdiği grafiklere, şirketin temel rasyolarını da eklemeye başlıyor. Satışlar, Kar Marjı, Return on Equity gibi rasyoların fiyat hareketleriyle birleştirildiği tek sayfalık bültenler üretiyor.

William O’neil ve CANSLIM

Şirketler için ürettiği bu tek sayfalık Teknik&Temel özet, sonrasında ona CANSLIM ismini verdiği efsanevi hisse seçme kriterleri için fikir veriyor. Böylece CANSLIM formülünü geliştiriyor.

CANSLIM’deki her harf, ilgili hisse senedinin karakteristiğini belirliyor.

C – Current Earnings (mevcut kazançlar)

A – Annual Earnings (yıllık kazançlar)

N – New Products (yeni ürünler)

S – Supply and Demand (Arz ve Talep)

L – Leader (Liderlik)

I – Institutional Investments (Kurumsal Yatırımlar)

M – Market Direction (Piyasanın Yönü)

William O’neil’in fikrine göre, bir şirketin hisse senedi devasa bir hareket yapmadan önce tüm bu kriterleri karşılıyor. Daha doğrusu, tüm bu kriterlerin çok iyi gözüktüğü hisse senetleri, çok kısa süre içerisinde hareketine başlıyor ve devasa bir marj yaratıyordu.

Böylece, önceki teknik bakışının yanına temel bakışını da ekledi ve artık her iki yöntemi de, yani teknik analizi de, temel analizi de beraber kullanmaya başladı.

Fikrine göre, temel analizle doğru hisseyi seçip, teknik analizle doğru zamanlamayı seçen bir Trader’ın başarısız olması çok zordu. Paranın hangi hisseye ve ne zaman akacağını Arz ve Talep analiziyle belirliyordu. Eğer paranın aktığı hisse temel olarak da güçlüyse, pozisyon alıyordu.

Böylece hem şirketini, hem kendi parasını hem de repütasyonunu çok fazla geliştirdi. Günlük ekonomi gazetesi çıkardı. How to Make Money in Stocks kitabını yazıp, CANSLIM disiplinini milyonlara öğretti.

Hisse senetleri piyasasının kendisine maddi manevi kattıkları için çok büyük bir minnet duyuyordu ve bu yüzden bu ekosistemin gelişmesi için elinden geleni yaptı.

Her zaman savunduğu çok önemli bir fikir vardı. Hep şöyle derdi:

• Senin fikrinin piyasada hiçbir önemi yok, bırak senin doğru olup olmadığını piyasa sana söylesin. Çünkü doğrunun da, yanlışın da formülü piyasada, sende değil.

Yukarıda da bahsettiğim gibi, kendisi gelişmek isteyen ve sürekli araştıran her Trader için çok çok önemli bir kilometre taşıdır, o yüzden ölümü kendisini tanıyan, bilen ve seven herkes için çok kötü bir haberdir ve bir dönemin bittiğinin göstergesidir.

Rahat uyu patron, seni unutmayacağız.

Arkadaşlar, yazıyı burada bitiriyorum, bir başka yazıda belki kendisinden öğrendiğim 10 dersi veya kendisinin çok sevdiğim 10 cümlesini alıntı şeklinde paylaşırım.

Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederim.

Bir Efsaneyi Kaybettik: William O’Neil ve CANSLIM yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Ed Seykota’nın 5.000 dolardan 15 milyon dolara uzanan yolculuğunu anlattığım videom: 

Asıl adı Edward Arthur Seykota. 1946 Hollanda doğumlu ancak ailesi, Seykota henüz çocukken Amerika’ya göç ediyor. MIT’te geçen okul hayatından sonra bir diğer Trading efsanesi Michael Marcus ile tanışıp iş arkadaşı olacağı bir broker firmasında işe başlıyor. İşe başladığı zamanlar, Trading sistemine bilgisayarların ilk defa girdiği zamanlar. Kendisi de bu konuya merak salıyor ve Trading işini “otomatikleştirme” – “sistemleştirme” üzerine kafa patlatıyor.

Ed Seykota, 1992’de, The Trading Tribe isimli bir Trading topluluğu kuruyor. Bu topluluğun amacı, Traderların psikolojilerini daha iyi yönetebilmesi. Ed Seykotanın piyasadaki tecrübesi ona gösteriyor ki, Trader’ların hata yapmasının en temel nedeni, duygularını, mantıklarının önüne geçirmeleri. Eğer duygularını diğer Traderlarla açık açık konuşabilir ve bu diyalog sayesinde onlarla yüzleşebilirse, onlarla mücadele etmenin daha kolay olacağını düşünüyor.

Bu toplantılar o kadar popülerleşiyor ki, konu sadece Trading konusu olmaktan çıkıyor ve diğer profesyonel meslek sahipleri de TTP isimli toplantılar organize edip, sektörlerinde yaşadıkları sorunları konuşup çözüm arar hale geliyorlar. Ed Seykota, bu toplantılarda bazı konularla mücadele etme yöntemini TTP (Trading Tribe Process) isimli bir öğretiye dönüştürüyor. Bu öğretiyi, 2005’te yayınladığı The Trading Tribe isimli kitabında anlatıyor.

Kendisi kitap üretimi konusunda biraz zayıf, toplamda iki kitabı var. İlki 2005’te yayınladığı, yukarıda bahsettiğim The Trading Tribe. İkincisi ise 2013’te yayınladığı ve farklı bir sistemi anlattığı Govopoly in the 39th Day.

Türk Borsacısı, Türk Trader’ı kendisini bu kitaplardan ziyade, Jack D. Schwager’in yazdığı Borsa Sihirbazları isimli kitabından tanıyor. Bu kitabın neredeyse en can alıcı kısmı Ed Seykota’ya ait. O yüzden eğer okumadıysanız bu kitabı ve özellikle Ed Seykota röportajını mutlaka öneririm.

Şimdi, Ed Seykota’nın beğendiğim ve sizin de beğeneceğinizi düşündüğüm alıntılarıyla sizi baş başa bırakıyorum.

Sevdiğim Ed Seykota Alıntıları

Ed Seykota, “masanızın üzerinde piyasa takibi için hiç bir ekran olmadığını görüyorum, piyasayı merak etmiyor musunuz?” cümlesine cevaben şöyle diyor: “Masanın üzerinde bir ekran bulunması, oturma odasında bir kumar makinesi bulunmasına benzer. Gün boyunca bu makineyi parayla beslemeniz gerekir. Ben fiyat verilerini her gün kapanış fiyatından sonra alırım.”

Piyasaları anlama çabası açıkçası biraz boş bir çabadır. Bu biraz çalan müzikle eğlenmeyi bırakıp, onu anlamaya çalışmaya benzer. Andan koparsınız, eğlence biter. Bir çok insan para kazanmak yerine, piyasaları anlamaya çalışır.

Üst üste kayıp yaşadığım zaman trade faaliyetlerimi mutlaka azaltırım. Beklemeyi tercih ederim. Böyle bir durumda konunun üzerine gitmek sizi manevi olarak çok yıpratır. Zarar eden bir pozisyonu arkadan intikam için kovalamak ise ölümcüldür.

Psikoloji sürücüdür, Analiz ise yol haritası.

Başarısız bir Trader’ın başarı kazanması için ne yapması gerekir sorusuna cevaben: Başarısız bir trader’ın, başarılı olması için yapması gereken pek bir şey yoktur. Başarısız bir trader kendini değiştirmek istemeyecektir. Dolayısıyla başarısız kalmaya devam edecektir. Kendini değiştirme işi ancak başarılı traderların yapabileceği türden bir iş.

İyi trading yapmayı sağlayan en önemli unsur: zararı kısa kes, zararı kısa kes, zararı kısa kes. Bu üç kurala uyarsanız ancak bir şansınız olabilir.

Bir Efsanenin Hikayesi: Ed Seykota Kimdir? yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Borsa Sihirbazları kitabını bilirsiniz, eğer Trading Psikolojisi ile ilgileniyorsanız, çoğunuzun elinin altında vardır bu kitap. Beni de çok etkileyen, röportaj veren büyük Traderların çok güzel fikirler aktardığı, her yeni trader’ın bakış açısını şekillendiren harika bir kitaptır. Bu kitaba katkı sağlayanlar arasında William O’neil da var. Belki bilirsiniz, kendisi bir Trading efsanesidir. Bilgisayarların Trading işine yavaş yavaş girdiği dönemde, bu teknolojiyi işlerinde ve işlemlerinde en aktif kullananlardan biriydi.

İki adet kitabı var, özellikle How to Make Money in Stocks kitabını öneririm. Kendisi ayrıca CANSLIM kısaltmasıyla bilinen ve temeli kuvvetli hisseleri seçip üzerinde teknik analiz uygulayan bir sistemin de kurucusudur. Kitaplarında Trading Psikolojisi konularına da bol bol değinir. William O’Neil’in, Borsa Sihirbazları kitabında bir cümlesi var. Diyor ki:

“Bir Trader olarak yapacağınız önemli hatalardan biri de, alış fiyatınızın ortalamasını yükseltmek yerine, azaltmaktır. Bir hisseyi 40$’dan alıp, sonra 30$’dan tekrar alarak maliyet düşürürseniz, maliyetiniz 35$ olur. Ancak bu hareketle KÖTÜ İŞLEMİ, İYİ PARAYLA BESLEMİŞ OLURSUNUZ. Bu amatör hata, büyük zararlara neden olabilir.”

Bu Alıntı Trading Psikolojisi Üzerine Bize Ne Anlatıyor?

Bu alıntı trading psikolojisi açısından çok çok önemli bir alıntı. O’Neil, yapılan hatayı anlatmaya çalışırken, iyi bir tanım kullanıyor. Kötü İşlemi, İyi Parayla Beslemek diyor. Oldukça vurucu bir cümle değil mi? Bir Trader olarak, setupına güvendiğiniz, para kazanabileceğinizi düşündüğünüz bir olasılığa, bir hisseye, bir grafiğe para yatırarak yola çıkıyorsunuz.

Amacınız fiyatın lehinize hareket etmesi ve size para kazandırması. Ancak umduğunuz olmuyor ve fiyat tam tersi hareket ediyor. Yani size para kaybettiriyor. Şimdi burada, fiyatın size para kaybettiriyor olması zaten tek başına bir sinyaldir. Neyin sinyalidir? Bu işlemin hatalı veya zamansız olduğunun ya da olasılıkların sizin lehinize ilerlemediğinin sinyalidir. Piyasa size faturayı kesmiş ve göndermiştir. Asıl mevzu ise bir trader olarak sizin bu sinyale verdiğiniz tepkidir. Yani Trading Psikolojinizi yönetebilme becerinizdir.

Siz piyasanın verdiği bu mesajı almamakta inat mı edeceksiniz yoksa “tamamdır, mesaj alındı” deyip gerekeni yapacak mısınız? Bu soruya verdiğiniz cevap bir trader olarak sizin olgunluğunuzun ve yetkinliğinizin seviyesini de belirliyor. Eğer piyasanın size para kaybettirerek verdiği bu sinyali almazsanız, sağdan soldan bulduğunuz parayla veya kasada kalan diğer paralarla, yani taze parayla, yani iyi parayla, yani boştaki parayla bu kötü işlemi besler ve paçal yaparsınız.

Maliyeti düşürür, fiyatın dönmesini beklersiniz. Bu iki açıdan kötüdür. Hem sizi inatçı ve anlayışsız bir trader yapar, sonunda batarsınız, hem de pozisyon büyüklüğünü arttırır, böylece fiyat aleyhinize devam ederse, çok daha fazla başınız ağrır.

Halbuki en başında, “bu işlem olmadı, çalışmadı” deyip pozisyondan direkt çıksaydınız, hem trading psikolojisi yani psikolojik sermayenizi hem de maddi sermayenizi korumuş ve yeni fırsatlara daha açık halde olurdunuz. Paranızın içeride bir yerde, kötü bir pozisyonda kilitli olmaması, tam tersi, yeni fırsatlara açık bir şekilde elinizde duruyor olması sizi o kadar güçlü bir trader yapıyor ki, analizlerinizi de çok temiz bir şekilde yapıyor ve aksiyona döndürüyorsunuz.

İşte, O’neil’in “kötü işlemi iyi parayla beslemeyin” dediği konu bu. İyi paranın yeri yeni ve taze işlemlerdir. İyi paranın yeri iyi analiz edilmiş, riski ve ödülü belli, sıfırdan tasarlanmış işlemlerdir. Kötü bir işleme iyi ve taze bir para sokmayın, fiyatı ve anlattıklarını anlamamakta ısrarcı olmayın. Bir Trader olarak yetkinliğiniz, işlerin aleyhinize geliştiğini anlama hızınızla doğru orantılıdır. Bu gelişmeleri ne kadar hızlı anlarsanız, o kadar yetkin hale gelirsiniz. Bu aynı zamanda kasa yönetiminde de size çok büyük avantajlar sağlar. Eğer “buradan döner, şuradan döner, aşağıda fibo var, trend dibi var, direnç var, buradan biraz daha alım yapıp paçal yapayım” derseniz, belki 3-4 kere şansınız yaver gider ama 5.’ide öyle bir patlarsınız ki, sahalara tekrar dönmeniz uzun sürebilir.

Bu arada, Trading efsanesi William O’neil’in bir de Trader’lara hizmet veren bir şirketi var. Bir de, aşağıda bir diğer Trading Efsanesi Nicolas Darvas’tan bahsettiğim bir yazı var, onun da linki şurada:

Nicolas Darvas ve Penny Stock Trading

Okumak için tıklayın!

Eski notlarıma bakarken karşılaştığım bir cümlenin bende Trading Psikolojisi başlığında oluşturduğu çağrışımlarla kısa bir zincir yapmak istedim. Umarım farklı bir bakış açısı yaratmışımdır. Görüşmek üzere, kendinize iyi bakınız. Lütfen piyasalardan her an, her dakika para kazanmak zorunda hissetmeyiniz.

Trading Psikolojisi Hataları: Kötü İşlemi İyi Parayla Beslemek yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Lütfen okuyup geçmeyin, okuduktan sonra da bu ünlü traderları araştırın, diğer yazılarını ve alıntılarını bulun, kitaplarını inceleyip alın, indirin, okuyun. Tecrübenin en iyisi diğerlerinin yaşadığı tecrübelerle elde edilendir. Ben kendi kişisel trader gelişimimi bu ünlü traderların paylaştıkları bu sözlere, yazdıkları o kitaplara borçluyum. Benim zamanımda youtube, twitter gibi hazineler ya yoktu ya da içerikleri bu kadar zengin değildi. Özellikle Youtube’da bu ünlü traderların harika röportajları ve seminerleri oluyor. Tamamen ücretsiz. İngilizceniz de varsa bu içeriklerden mutlaka yararlanmanızı öneririm. Özellikle Larry Hite, Van Thaarp ve Richard Dennis harika üç traderdır, onlara odaklanırsanız çok işinize yarayacak yeni bilgiler öğrenebilirsiniz.

Daha fazla uzatmadan sizi ünlü traderların alıntılarıyla başbaşa bırakıyorum:

Ünlü Traderlardan Az Bilinen Alıntılar

70 yaşında bir insanın ertesi yıl da hayatta kalacağına dair kesin bir şey söyleyemezsin ancak 70 yaşında 100.000 kişinin yüzde kaçının ertesi yıl hayatta kalacağına dair iyi bir tahmin yapabilirsiniz. Bu büyük sayılar kanunudur. Bundan dolayı, kurduğunuz sistemin başarısını tek bir işlemle değil, üst üste yapılan seri işlemlerle ölçmeniz gerekiyor. 10 işlemin ilk 4’ü zarar, kalan 6’sı kar olabilir. İlk 4’te pes etmemeniz şarttır

Larry Hite

Bir çok trader, işin başında çok büyük riskler alma eğilimi gösterir. Bu riskler kasaya çok büyük zararlar verir. Böyle olunca, geri en başa dönüp tekrar savaşmaya başlamak çok güçtür. Risk alırken seçici olmak bir yetenektir.

Gary Bielfeldt

“Her zaman söylerim, dünyanın en başarılı trader’ının tüm kuralları bir gazetede ilan olarak yayınlansa, yine de çoğu kişi bu kurallara uymayacaktır. Çünkü anahtar faktör tutarlılık ve disiplindir.”

Richard Dennis

“Borsadaki 20 yılımın sonunda aldığım bir ders varsa, o da hiç beklenmeyen ve imkansız görünen şeylerin her an gerçekleşebileceğidir”

Richard Dennis

“Stoplarını piyasanın çatışma alanının ortasına koyma. Koyduğun stop noktası savaşın, çatışmanın bittiği yerlerde olsun.”

Bruce Kovner

“Düzenli olarak hata yapabileceğimi biliyorum ve bununla barışığım. Defalarca en iyi kararı verebilirim ve defalarca kaybedebilirim. Ama yeterince devam edersem, yine en iyi kararı veririm ve bom, paramı ikiye katlarım. Ancak sadece hata yaptığını kabul edersem.”

Bruce Kovner

Ne zaman zarar etmekten kurtulup kar etmeye başladın sorusun cevaben: -Egomun ihtiyaçlarıyla, para kazanmak için yapmam gerekenleri birbirinden ayrı tutabildiğim zaman. Yanlış yapabileceğimi de kabul ettiğim zaman.

Marty Schwartz

“Ben kendimi büyük bir trader olarak görmüyorum. Ben birşeylerin olması için oturup bekleyen biriyim sadece. Bir fırsat oluşuyor ve o fırsat lehine pozisyon alıyorum o kadar. Benim durumum kavanozda balık tutmaya benziyor. Kaybetme olasılığım çok düşük”

Jim Rogers

“En büyük traderların piyasalardan gerçekten en çok korkan kişiler olduğunu düşünüyorum”

Mark Weinstein

“Amatör bir trader çok fazla işlem yapar, giriş noktalarını yeterince iyi seçemez. Piyasada hareket gördüğünde dahil olmak ister. Sonuçta sabırla, iyi bir girişi beklemek yerine, kendini işlem yapmaya zorlar. Sabır pek çok kimsenin sahip olmadığı bir özellik.”

Tom Baldwin

“Trading’de başarılı olmak için aşağıdaki 5 psikolojik faktör şarttır: – Oturmuş, dengeli bir kişisel hayat – Pozitif tutum – Para kazanma motivasyonu – Kafadaki çelişkileri bitirebilmek – Sonuçların sorumluluğunu üstlenebilmek.”

Van Tharp

“Çoğu insanın aksine benim piyasayla ilgili inançlarım sürekli olarak değişebilir. Buna izin veriririm ve engellemem. Çünkü inançlarımın değerini bana olan yararları belirler. Bundan dolayı bir çok inancımın ileride yanlış olabileceğini kabul etmeye hazırımdır.”

Van Tharp

“Modern dünyada bir çok kişiye sadece kazanmanın kabul gördüğü öğretilmiştir. Çalışılan veya hayal edilen hayat senaryolarının içerisinde kayıp olasılığı hiç yoktur. Dolayısıyla, hayatın bir kısmı olan ticaret (trade) hayatında da kayıp hiç kabul edilemez, akla getirilemezdir. İnsanın doğası kötü giden başarısız sonuçlarla alakalı ne olursa olsun kendimiz dışında herkesi ve her şeyi suçlamak yönündedir. Halbuki kendiniz dışında bir şeyi suçladığınız zaman aynı hatayı tekrar yapmaya açık hale geliyorsunuz.”

Van Tharp

Alıntılar burada bitti. Eğer bu alıntıları sevdiyseniz, Bir Borsa Spekülatörünün Anıları kitabında Jesse Livermore’un yazdığı onlarca güzel cümleyi ve alıntıyı okumak için TIKLAYIN!

Ünlü Traderlardan Az Bilinen 13 Alıntı yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.

Ne yazık ki bizim tayfa bile tanımıyor adamı. Ne üzülüyordur şimdi yattığı yerde. Resme dikkat. Bu efsane borsacı, Macaristan doğumlu. Sovyet işgali sırasında ABD’ye göç ediyor. Hatta ABD’ye giderken Türkiye’ye de uğruyor (1940’larda).

Nicolas Darvas, Budapeşte’li bir dansçı. Sovyet işgalinden kaçıp ABD’ye sığınıyor. Dans ettiği bir gece kulübü, kendisine para yerine hisse senedi önerince, borsa işine bulaşıyor. O gün bugündür kendisi bir efsane.

Şimdi size Nicolas Darvas’ın kitabında geçen tek bir cümleyi Penny-Stock-Trading konseptiyle birleştirerek kazandığım ilk ciddi paradan ve onun hikayesinden bahsedeceğim. Bu zincirde ilginç şeyler öğreneceksiniz. Hikayeye başlamadan önce, özellikle yurt dışında çok ama çok popüler olan bir Trading tarzından bahsedeceğim: Penny-Stock-Trading (bundan sonra PST olarak kısaltacağım). Peki nedir bu PST?

PST’yi anlatabilmek için önce Penny-Stock nedir onu anlatmam lazım. Adı üstünde Penny Stock, özellikle Amerikan borsalarında fiyatı 1$’ın bile altında, sentlerle, penny’lerle yani bizdeki kuruşlarla fiyatlanan hisselere deniyor. Mesela aşağıdaki şirket bir penny stock. Şu anki güncel fiyatı 90 sent. Amerikan borsasında bu tarz onlarca, yüzlerce hisse var. Bu hisseleri diğerlerinden ayıran belli başlı karakteristik özellikler var.

Bu hisseler sığ hisselerdir, ancak hareketi başlayınca da çok hızlı yükselir, ya da düşer. Bizim burada spek hisse, spekülatif hisse dediğimiz tarz hisselere çok benzerler. Ancak bu spekülatif yükselişleri baştan yakalamaya odaklanır, uzmanlaşırsanız, iyi kazanırsınız. PST’de işte bu hareketleri yakalamaya, büyük dalgada kalabalıklara karışarak sörf yapmaya odaklanmış bir trade tarzı. Bir sürü özelliği, bir sürü kriteri, bir sürü detayı var. Merak edenlere aşağıda link bırakıyorum, bir ara araştırırsınız: TIKLAYIN!

Tabi bu kardeşiniz, borsada, teknik analizde her türlü dehlize, her türlü çıkmaz sokağa girdi de, sizce Penny Stock Trading’i boş mu geçti? Asla! Tabi ki PST’den de payıma düşeni aldım 🙂 Hayatımın bir kısmı da Türk borsasında Penny Stock avcılığıyla geçti. Tabi bir iki büyük kazançtan sonra, daha büyük bir dayakla kenara çekildim, ancak bu maceramı da teknik analiz serüveninde yaşadıklarım rafına eklemiş oldum. Peki tüm bu hikayenin Nicolas Darvas ile ne alakası var? Şöyle:

Nicolas Darvas ve Penny Stock Trading

Kaderin cilvesi, PST tarzına aşina olduğum zamanlarla, Nicolas Darvas’ın efsanevi “Borsa’da Nasıl 2.000.000$ Kazandım” kitabını okuma tarihlerimi üst üste çakıştırdı. 2013’ün başlarında aynı anda hem PST’yi araştırıp, hem de Darvas’ın kitabını okuyordum. Darvas’ın bu kitabı, çok net söylüyorum, kesinlikle bir hazine. (ne yazık ki Türkçe’si yok). Kitaptan onlarca alıntı yapabilirim ancak bu hikayeyle bağdaşık bir alıntı yapacağım şimdi. Kitabın bir yerinde Darvas şöyle diyor:

(bodoslama çeviridir) “…sonra fark ettim ki, piyasada uzun süredir inaktif olan bir hisse senedi birden yüksek bir hacimle ve mumla aktifleşiyorsa bu gerçekten alışılagelmemiş bir şeydir. Bu güçlü hacim ve güçlü hareket benim için bir al sinyalidir. Çünkü bu ani ve alışılmamış hareketin arkasında genellikle ellerinde hisseyle ilgili çok iyi bilgiler olan ve bu bilgileri piyasadan önce elde edebilen (insider) bir takım para-sahibi-gruplar vardır. Ben de bu hisseyi alarak onların sessiz ortağı olurum”.

Şimdi Darvas’ın bu cümlesiyle, PST’yi yeni keşfetmiş 2013’teki İbrahim’i düşünün. Allaaaah, sabahlara kadar penny stock taraması, güçlü bir hareket, güçlü bir mum arama. O mumun güçlü bir hacim barıyla desteklenip desteklenmediğinin teyidi. İşte tam da böyle oldu. “Tamam” dedim, “Darvas’ın bu cümlesiyle, PST’yi birleştirirsem, biraz da trade psikolojisini çözersem, çok büyük dalgaların küçük oyuncusu olarak iyi para kazanabilirim”. İşin kötüsü, gerçekten de kazandım (hepsini kaybetmeden önce :))

Aşağıdaki grafik #MEPET. O tam ortadaki inaktif dönem var ya, işte o dönemde ben bir Penny Stock Trader olarak ve Darvas’ın bir öğrencisi olarak pusudaydım. Hikayem de burada başlıyor zaten.

O zamanlar kendime “takip edilecek penny-stocklar” şeklinde bir liste yapmıştım. Biri de bu MEPET’ti. Hisse inaktif olunca pusuda güçlü mum ve güçlü hacim beklemeye başladım. Hisse çok bekletmedi, 4 Ocak gününü sağlam bir mum ve sağlam bir hacimle kapattı.

Hiç unutmam, bu hisseye tam 1.00’dan girdim, 5 Ocak’ta. Kendime güvenim tam ama o gün de hisse düşüyor, işkilleniyorum. Hiç ekrana bakmayacağım, kapanışa odaklanacağım, tüm öğrendiklerimi yutmak istemiyorum diye diye sayıklıyorum. Kendimle savaşa savaşa, sadece kapanışlara baka baka bu hisseyi 22 Ocak’a kadar taşıdım. O günkü o dragonfly dojinin alt gölgesi beni de yedi, döküldüm. Sattığımda fiyat 1.82’ydi. 5 Ocak’ta girdiğim MEPET’ten 22 Ocak’ta tam %82 karla çıkmıştım. İnanılmaz motive ve mutluydum.

Bendeki o “aha! buldum!” çığlığını görmeliydiniz. Özgüven patlaması, sağımda solumda bu başarıyı anlatacak kimse de yok. Yüzüm gülüyor, “çalıştığım işten istifa ederim, borsa’dan para kazanmaya başlarım, kimsenin ağız kokusunu çekecek değilim” cümleleri filan geçiyor aklımdan. Sanki bu PST benim tüm hayatımı kurtaracak, o muhteşem formülü bulmuş gibi hissediyorum. Neyse, ondan sonra bir iki güzel dalga daha yakaladım. Sonra bu işin ters tarafını, elimdeki malları satacak alıcı bulamayınca, 3 taban üst üste yiyince anladım. 3 kazandıysam 5 kaybettim. Bir maceram da böyle bitti. O 3 tabanlık hikayeyi de sonra anlatırım size. Ancak her maceradan olduğu gibi, bu maceradan da onlarca güzel şey öğrendim. Hep diyorum ya size, şu anki tüm bilgilerim, yaşadığım her tecrübeden süzülmüş rafine bilgilerdir.

Böyle böyle ne hikayelerim var. Ne dayaklar yedim, piyasadan kendimi kaç kere üstün hissettim, kaç duvar yıktım, kaçının altında kaldım. Aaah ah. İnsan iki türlü öğreniyor: ya direkt kendi yaşıyor, ya da yaşayıp anlatanlardan dinliyor. Siz siz olun, benim gibi bu işlerin gerçekten tokadını çok yemiş ancak yürümeye devam etmiş, enkazdan yüzüp adaya çıkabilmiş insanları dinleyin. Selamlar, sevgiler dostlar. Herkesin kendi ayaklarının üstünde durması dileğiyle.

Not: Yazıyı sevdiyseniz aşağıdaki paylaşım butonlarını kullanarak kendi Twitter veya Facebook hesaplarınızda bu yazıyı paylaşabilirsiniz. Ek olarak siteye destek olmak için lütfen toz almayı unutmayın. Teşekkürler!

Nicolas Darvas, Penny-Stock-Trading ve Bir Trade Hikayesi yazısı ilk önce Borsanın İzinden üzerinde ortaya çıktı.