Üst Üste 5 Kayıp: Sistemin mi Bozuk, Yoksa İstatistik mi Çalışıyor?

Merhaba sevgili dostlar. Uzun zamandır Borsanın İzinden BLOG'a yazı eklemiyordum, bugüne kısmetmiş.

Şu aralar (Bu yazıyı ileri bir tarihte okuyanlar için, Eylül, Ekim ve Kasım 2026'dan bahsediyorum) özellikle BIST tarafında hepimiz bir kayıp serisinin içinden geçtik. Yaklaşık 7 haftalık bir düşüş yaşadık. Hızlıca shorta dönüp sabırla short taşımadıysanız kasanız az ya da çok darbe yedi. Son 1 hafta 10 günde kazandıysak kazandık, onda da kazanamadıysak nanay.

Her neyse, belki o döneme kadar üst üste 5, belki 6 kayıp yaşadınız. Bunun ne kadar yıpratıcı olduğunda hepimiz hemfikiriz. Gelin biraz bunun üzerine gevezelik yapalım.

Mark Ritchie'nin bu konuda çok sevdiğim bir benzetmesi var. Kabaca şöyle diyor: Satrançta hiçbir stratejim olmadan, senin stratejin olmasına rağmen seni bir kez yenmem beni daha iyi bir oyuncu yapmaz. Tek maçın sonucu hiçbir şeyi değiştirmez. Sisteme şans tanımak için 20 kere, 50 kere oynamamız gerekir. Bir maçın sonucu şanstır, çok maçın sonucu stratejidir.

Şimdi soru şu: Üst üste 5 kez para kaybetmen seni başarısız bir trader mı yapar? Sistemini çöp mü yapar?

Hayır. Yapmaz.

İşin istatistiği

İsabet oranı %50 olan bir sistemde, 100 işlemlik bir serinin herhangi bir yerinde üst üste 5 kayıp görme olasılığı %81. Yani neredeyse kesin. İsabetin %60 olsa bile bu olasılık %46, yani yarı yarıya.

Bir de şunu düşünün: Trend takip eden pek çok sistem %40 civarında isabetle çalışır, kazandığında büyük kazanır, kaybettiğinde küçük kaybeder. Böyle bir sistemde 100 işlemde üst üste 5 kayıp görme olasılığı %98, üst üste 7 kayıp görme olasılığı bile %69.

O zaman şunu kabul edelim: Kayıp serisi iyi bir sistemin normal bir parçasıdır. Mutlaka yaşayacaksak asıl önemli olan, yaşadığımızda ne yapacağımız. Kafayı toparlayabilecek miyiz, özgüvenimiz dağılacak mı, kasamız dayanacak mı?

Her işlemin en azından matematiksel olarak bir öncekinden bağımsız olduğunu bilip bir sonrakine sıfır kafayla hazırlanabilecek miyiz? "Ben bu işi yapamıyorum herhalde" düşüncesiyle nasıl mücadele edeceğiz?

İşin kasa tarafı

Her işlemde kasanın %15'ini kaybettiğini düşün. 5 kayıptan sonra 100 birim paran 44 birime düşer. %56'lık bir darbe. Başa dönmek için %125 kazanman gerekir. Devasa bir sınav.

Aynı seriyi işlem başına %5 riskle yaşasaydın paran 77 birime düşerdi. %23 zarar. Toparlanmak için %29 yeterdi.

%1 riskle ise 5 kayıp kasanı yalnızca %5 civarı aşağı çeker. Bunu çoğu zaman fark etmezsin bile.

%125 nere, %29 nere, %5 nere.

Risk yönetiminin temellerini daha önce Borsada Risk Yönetimi Nedir yazısında da anlatmıştım, oraya da bir göz atabilirsin.

Seri geldiğinde ne yapmalı?

Kayıp serisinde en tehlikeli şey kaybı hızlıca geri almaya çalışmak. Pozisyonu büyütürsün, stopu genişletirsin, plansız işleme girersin. Seri kendi başına kasayı bitirmez, seriye verilen tepki bitirir. Bu yüzden kuralı seri gelmeden koymak lazım. Mesela:

• Üst üste 3 kayıptan sonra pozisyon büyüklüğünü yarıya indir, kazanınca normale dön.
• Bir günlük ya da haftalık kayıp sınırın olsun. O sınıra gelince ekranı kapat.
• Seriden sonra işlemlerine dönüp bak: Kurallarına uydun da mı kaybettin, yoksa kuralları mı çiğnedin? Kurallara uyup kaybettiysen bu istatistiktir, devam. Kuralları çiğnediysen sorun sistemde değil, uygulamada.

Bu son soruyu cevaplamanın tek yolu işlemlerini kayıt altında tutmak. Ben bunun için trading günlüğünü kullanıyorum.

Sonuç

Her şey dönüp dolaşıp iki şeye bağlanıyor:

1. Pozisyon büyüklüğü: Kesinlikle abartmamak lazım. Stop mesafene göre kaç lot alman gerektiğini pozisyon büyüklüğü hesaplayıcısıyla bulabilirsin.
2. Stop loss: Kesinlikle uymak lazım. Stopun ne olduğunu ve nasıl konduğunu Stop Loss Nedir yazısında bulabilirsin.

Bu ikisini iyi idare eden kişi kendine hem başarılı olmak hem de kaybı toparlamak için çok daha geniş bir alan açar.

Hesaplar her işlemin bağımsız ve isabet oranının sabit olduğu varsayımıyla yapılmıştır. Gerçek piyasada işlemler tam olarak bağımsız değildir. Eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.